chp korkusu ve yeni umut / cumaları -- 1110.

türkiye'nin en eski ve de en uzun süreli yaşayan partisi chp sonlanır mı? tarihte küçülen ve gerileyen chp ve kapatılan chp yeniden yaşam gücü bulmuştur. chp: yine ve yeniden yaşama döner mi? şu anda chp eskimiş görünümdedir. chp'yi içinden yenileme çabaları nice yaşanmıştır. son olarak kemal kılıçdaroğlu başkanlığında chp'nin başına umutlandırıcı değil de, aşağılayıcı y-chp denir olmuştu.

özgür özel y-chp'nin y'siyle dışarı çıktı mı diyeceğiz? kılıçdaroğlu'na kalan chp'nin yeni yakıştırması e-chp (eskimiş) mi olur?

genellikle siyasi partilerde egemen başkan ve yönetimler yenilenmeye direnirler ve partiyi değiştiremeyenler parti dışına taşıp eski partilerinde yapamadıklarını yeni partileriyle yapmayı sürdürürler.

bugün chp'de yaşanan geçmiş örneklere benzemiyor. yenilenmiş yönetim partisinde yaşayamazlığa zorlanıp dışarıya atılıyor. dışarıda kalanların çoğunluğu da egemen oldukları partilerini bırakıp "yeni parti"leşmeyi denemeye başlıyorlar. gün gelir chp'ye dönerler mi? chp'ye dönüşleri zordur. kemal kılıçdaroğlu chp içinden sorgulamayla ya da dışarıdan zorlamayla bırakıp gidince de chp dönüş odağı olmaz. neden?

özgür özel ve yeni parti için gelecekte ne olur? yeni parti çoğunluk olursa chp'ye dönüş gereksizleşir. chp olmadan oluyor düşüncesi ve gerçekiliği egemen olur. geriye dönmezler. yeni parti gelen seçimlerde beklenen öne çıkışı ve iktidarın değişimini zorlayamazsa da chp'ye dönüş olmaz. istenmeyen o günün gerçekliğinde dönelim chp'yle deneyelim diyemez; deseler de gelin diyen olmaz. özgür özel için ve yeni parti için chp geride kalmıştır. biz chp'de olsaydık, chp bizle olsaydı geçerliliğini yitirmiştir. özgür özel ve chp'den ayrılıp yeni parti'li olanlar için chp bitmiştir. kılıçdaroğlu da bitmiştir ve chp de kılıçdaroğlu ile bitmiştir.

özgür özel ve yeni parti için chp'yle olmak da, chp'yle uğraşmak da bitmelidir. bundan sonrasında chp'nin en çoğunu almak değil chp'den çok olmak da değildir amaç. bundan sonrasının tek hedefi açıktır: türkiye'nin çoğunluğu olmak. özgür özel bunu bilmiyor demek yanlış olur; yanıltıcı olur.

türkiye'de sarsılmaz görünen akp'nin birliğidir; akp-mhp birlikteliğidir. yeni parti akp'nin birliğiyle akp-mhp birlikteliğini sarsma ve bitirmeyle yükümlüdürler. türkiye'de akp-mhp birlikteliği eskimiştir ve yıpranmıştır. akp-mhp türkiye'yi birleştirici ve uzlaştırıcı olmaktan uzaktır. akp-mhp birlikteliğinin siyasi olarak değişimi beklentisi de geride kalmıştır. akp-mhp birlikteliğinin küçülmesi akp'yi de, mhp'yi de korkutucu gelişmektedir. büyük konuşmaların, süslü söylemlerin ve güç gösterilerinin geçerliliği ve çekiciliği yoktur. genel deyişle korkunun ecele yararı yoktur.

özgür özel'in önderliğindeki yeni parti ise umudun odağıdır. yeni parti'nin yeniyi tanımlaması zordur ve yeni nedire yanıtı önemli değildir. türkiye'de uzlaşmaz karşıtlık ve bölünme açıktır: bir yanda sarsılmaz, değişmez akp-mhp korkusunun geliştirdiği öfke ve nefret toplumu sürekli gerilime dönüştürmüştür. öte yanda: bu kez özgür özel'le umutlanma yeni parti oluşumunu getirmiştir.

özgür özel'den istenen ve beklenen açıkça ortadadır: "yeni parti"yle "o gitsin de" öfkeli, gerilimli istemi iktidar etmektir. türkiye'de özgür özel'le umutları yükselenler istediklerini almasalar da dağılmayacaklardır. özgür özel'li olmadı deyip yenisini aramaktan geriye durmayacaklardır.

türkiye'nin temel beklentisi olan "o gitsin de" istemine özgür özel umudu bugün tepe noktasındadır ve daha tırmanacak yükseklik yıldırmadan tırmanma sürdürülecektir. umutsuzluk yeniden umutlanmıştır. umuda karşı korkutmanın, korkutmacaların eksik olmayacağı bilinmektedir ama, umut korku dağını aşma gücünü bulacaktır. bugünden bildiğimiz tırmanışta chp geride kalmıştır ve özgür özel öndedir.

24 temmuz 2026, college station, texas.

abd ara seçimleri yakınlaşırken / cumaları -- 1109.

anayasal ve abd ara seçimleri, 3 kasım 2026 salı günü yaşanacak. abd içinde ve dışında seçimler yolunda beklentiler "trump" odağının ötesinde yoğun ilgi alanı değil görünüyor. trump ve başkanlığı seçimde doğrudan oylanmayacak. genel anlamda, yasama gücü ve yerel yönetim seçimleri abd içselinin ötesinde ilgi konusu değildir. başkanın yürütme gücünün önünü açıcı ya da kısıtlayıcı işlevdedir ara seçimler. yine öyle oacaktır.

3 kasım ara seçimlerinin sonuçlarıyla cumhuriyetçi başkan donald trump'ın önü kısıtlanır mı ya da kısıtlanacak mıdır? seçimin abd yerelindeki ve genelindeki en büyük sorusu budur. beklentiler ve öngörüler donald trump'ın ara seçimlerle anayasal yetkilerinin değil ama, yürütme gücünün kısıtlanacağı yönünde beliriyor. gelen üç ayda değişen çok olur deyişi yaygın ve sıradan bir değerlendirmedir. değişim en belirgin sonuç olacaktır. donald trump ve cumhuriyetçiler güç değişikliği nasıl bir abd ve nereye küresellik sorularına ilk açıklamayı ve değerlendirmeyi getirecektir.

3 kasım ara seçimleriyle değişimden çok değişimin düzeyi önemlidir. o zaman önce değişimi tanımlamak ve anlamlandırmak gerekir. günümüzde ya da son 2024 genel seçimleriyle ortaya çıkan güç dengesini bilmeliyiz; anlamalıyız. yürütme gücü başkanlık cumhuriyetçilerindir. 3 kasım ara seçimleri bunu doğrudan değiştirici olmayacaktır. yasam meclislerinin iki kesiminde de cumhuriyetçiler çoğunluktur. değişim öncelikle budur. temsilciler meclisi ya da senato'da demokratlar çoğunluk olursa bu değişimdir. özellikle her iki mecliste çoğunluk olacak demokratlar cumhuriyetçi başkan trump'ı sözleri ve söylemi dışında eylemsizleştirecektir.

soru ve sorun şu olur abd'nin içinde: iki mecliste de demokratlar çoğunluk olmazsa. bunun siyasal adı düğümlenmedir ya da kilitlenme. meclislerin çalışamaz oluşu ve bütçenin onaylanması ve uygulanması tıkanır. günümüzde meclislerde çok küçük cumhuriyetçi çoğunlukta da bu yaşanandır ama, bu tıkanma cumhuriyetçi başkan donald trump ile abd'yi işleyemezlikte tıkar ve boğucu olur. meclislerin çalışamazlığı uzun süredir abd seçmenlerinde meclislere ve siyasete soğumayı, öfkeyi ve kızgınlığı artıcı yaşanmaktadır. gündelik sorunları çözümlerde ötekinin(cumhuriyetçiler için demokratlar ve de demokratlar için cumhuriyetçiler) yüzünde suçlaması sokak ağzıyla arşa çıkar. siyasete kızgınlık ve öfke daha da artar.

şu olmaz: hazır abd içinde yasama yürütme kavgalı ya da uzlaşmaz durumda ve bundan yararlanıcı abd dışı güçlerin abd güvenliğini ve çıkarlarını sarsma eylemliliği. öle bir durumda abd'nin anlık birlikteliği yaşanır.

abd'de de seçimler yerelde yaşanır ya da yereldeki çalışmalar ve parti çalışanları belirleyicidir. yine öyle olacaktır. yerelde seçim çalışmaları capcanlı ve eksiksiz yürümektedir. sonuçta, 1980'lerde gerileyen katılımın çarpıcı bir atış göstermese de 2000'li yılların yüksek oranlarında olacağını beklemeliyiz.

başkan trump'ın meclislerde durdurulmasını getirecek seçim sonuçları önce abd içinde ve ayrıca dışında da değişimlere neden olur. dışarıda neler olur? abd içinde yaygın olmasa da meclisler ve işleyişinde rusya ve çin'le birliktelikler yumuşayabilir de, karşıtlaşmalar güç de kazanabilir. bu bugün de öyle değil midir? değildir. ruysa işimize çok karışıyor karışmıyor cumhuriyetçiler ile demokratlar arasında 2016 genel seçimlerinden ya da başkan trump'la artmıştır. bu artış 3 kasım 2026 ara seçimleriyle yeniden alevlenecektir. çin'le karşıtlaşma ya da çin'in abd seçimlerine olumsuz katılımı/katkıları yaşanacak ara seçim sonuçlarıyla daha yaygın konuşulur, söylenir olacaktır. öte yandan abd'nin içine geri çekilmesiyle dışa yayılması da seçim sonuçlarının önemli değişimi olacaktır.

ya beklenen değişimler olmazsa? o daha büyük değişim sayılır ve olmadan konu etmek yanıltıcıdır.

17 temmuz 2026, college station, texas.

ankara'da nato toplantısı ve filistin yerine ukrayna / cumaları -- 1108.

nato zaman aşımına karşın sürdürülüyor. nato, 20. yüzyılda yaşanan iki büyük savaş sonrası özellikle avrupa'nın iç ve dış güvenliği için öngörülmüş askeri güç birliğidir. 4 nisan 1949'la, kuzey atlantik'in iki yakasında, sıcak savaş yaşanmasın tasarımının sonucudur. 1949 sonrası küreseldeki değişimlere uyarlanmalarla yaşam süresi uzun olmuştur. almanya'nın nato'ya katılımı sonrası, sscb'nin başını çektiği varşova paktı ile nato dengelenmiş sayılmıştır. "soğuk savaş" süresince nato varşova paktı ile sözde karşıtlaşmış ama, gündelikte askeri çatışma yaşanmamıştır.

nato kökleri üstünde güçlü bir yapılanmayla 1989'a değin avrupa'da güvenliğin dayanağıydı. arada de gaulle'in önderliğinde fransa askeri örgütlenmenin dışında kalmıştır nato'nun merkezi brüksel'e taşınmıştır. gündelikte bu değişimin nato'yu etkilediği düşünülemez.

1989 kabarışıyla sscb de, varşova paktı da sonlanmıştır. 1989 dönüşümleriyle birleşmiş milletler de, nato da sürmüştür.

birleşmiş milletler, nato'dan ayrı ama, oluşumu ve gelişimi atlantik ötesi tüm küresele yaygındır. birleşmiş milletler'in kurumlaşmasıyla ortak askeri güç oluşturulması gündeme gelmemiştir. avrupa'da ortak pazar arayışı ve avrupa birliği'ne evrilen gelişim de, nato'dan ayrı ve bağımsız iktisadi, siyasi ve toplumsal birlikteliktir. kısacası, birleşmiş milletler egemenlikler ve uluslar üstü bir kuruluş olarak varıığını korumuştur. birleşmiş milletler'in "barış gücü" zaman zaman öngörülse, uygulansa da sürekliliğe dönüştürülmemiştir. birleşmiş milletler savaşa karşı değil, barışı sürekli kılıcı yaşamıştır. oysa, nato, üye ülkelerin egemen ulusal ordularından ayrı özerk bir örgütlenmedir.

abd'nin birleşmiş milletler ve nato'da varlığı öncü ve temel olmuştur. birleşmiş milletler işleyişinde de, nato iletişinde de abd belirleyici ve egemen görünümde olsa da tek başına karar verici yürütücü değildir. 1945 sonrası birleşmiş milletler de, 1949 sonrası nato da, abd'yle güçlü ve etkin kalmıştır. uzun sürede, abd'nin birleşmiş milletler'de etkin konumu gerilemişse de, nato'da benzeri yaşanmamıştır.

1989'la nato'nun işlevi boşlukta kalmış sayılmamıştır. g7 topluluğu g20'yle artarken de nato özerkliğini ve özgüllüğünü sürdürdürmüştür. 1989 sonrasında nato'nun önemli değişimi avrupa'dan katılımların artmasıdır. "soğuk savaş" süresince nato ve varşova paktı dışındaki ülkelerin katılımı da, varşova paktı ülkelerin de katılımı çok hızlı gerçekleşmiştir. rusya'nın katılımı düşünülse de, etkinlik kazanmamıştır.

ukrayna'nın nato üyeliği istemi ve abd'nin olumlu katma esnekliği nato'nun yeniden rusya karşıtı konumlanmasını getirmiştir. rusya'nın kırım'ı ukrayna'dan yalıtıp rusya'laştırması girişiminin iki büyük sonucu olmuştur: rusya g8 dışına itilip, g20'de yalıtılmış duruma düşmüştür. abd'nin ukrayna'yı nato içine çekme gereksinimi rusya'nın ukrayna'ya saldırısını getirmiştir.

rusya'nın kırım'ı rusya yapmasıyla, ukrayna içlerinde ilerleyerek ukrayna'yı küçültmesi girişimi abd'nin küreselde ve nato içindeki önemini değil ama, gücünü kullanamaması ukrayna'daki savaş durumunu süreklileştirmiştir. bu arada, birleşmiş milletler de, avrupa birliği de dolaylı olarak olarak ukrayna ile birliktelik gösterse de, savaşa doğrudan katılımı getirmemiştir. sonuçta, onca güçlü nato da ukrayna'daki savaş durumuna askeri katılıma soğuk kalmıştır.

ukrayna'daki savaş durumu sürerken, ırak'ta saddam sonrası yönetimler gerilimli sürerken iran'ın lübnan ve yemen'deki uzantılarını filistin'le ilişkilendirme savaş durumunu ukrayna'dan öteye suriye, iran, lübnan ve israil odağına yaygınlaşmayı getirmiştir.

ankara'daki nato toplantısında odağın ukrayna olması ve israil odağından uzak konu edilmesi havanda su döğme olmuştur. türkiye'nin ukrayna'daki savaş durumunun sonlanmasında nato ile birlikteliği anlaşılır ama, iran ile israil karşıtlaşmasında soğuk davranması ilkesizlik görünümüdür. abd'yle olup rusya'ya uzak durmak ilkesizliktir. kısacası, ankara'daki nato toplaşması başarılı ve gelecek için dönüştürücü sayılamaz.

türkiye her ülkeyle iyi ilişkide olarak barışçıl ve güçlü olamaz. türkiye, savaş durumunda saldırılanla saldıran ayrımıyla ve saldırıya karşı kesin ve kararlı konumlanmayla güçlü olabilirdi. nato toplantısı fırsatı kullanılamadı.

10 temmuz 2026, college station, texas.

akp'nin dış siyaseti: gösterişli ilkesizlik / cumaları -- 1107.

akp siyasetçiliği deyince akla gelen gösterişçilik ve ilkesizliktir diyebiliriz. sözde ümmetçidirler ve ulus devleti de ulusallığa karşıtlıktan önemsemez görünürler. doğal ki, günümüzde bin yıldır ümmetten ulusa evrilme geriye döndürülemez. olmayana dayanmak ve olanı yoksaymak akp'nin temel siyasiliğidir. 2002'de seçim ve yönetim hakkı kazandıkları türkiye cumhuriyeti türk ulusuna dayalı ulus devlettir. ulus devlet olandır ve ümmet devleti olmayandır. olmayana dayandığını sanıp olanı yoksaymakla yoketmek olmuyor. olmadı da.

akp karşıtları başından ulus devlet yerine ümmet devleti korkusuyla yaşıyorlar. olan ortadadır. ümmet birliği tarihte sonlanmıştır. akp neden olmayanı olur görüyor? ulus dar çerçeve oluyor akp toplum ve devlet anlayışında. uluslardan ötesi ümmet düşü daha büyük hedef sayılıyor. akp siyasetlerinin temeli gösterişçilikdir dediğimizde olan akp'yi değerlendiriyoruz. olmayacak akp'yi değil. "ümmet" dediklerinin toplumu ve devleti çoktan parçalanmış olması onlar için tarihsel evrim değildir. akp için ulusallık evrim değil ümmetin yıkımıdır. ümmet yıkılmış değildir; ulusa evrilmiştir. bu salt türkiye'nin değil tarihselliğin toplumlardaki evrimi sonucudur.

ümmet evresinde yaşanmış ve "altın asır" sayılan cemevi ve abbasi saltanatlarının yaşanmışlığı ve gününün ileriliği sürdürülebilir olmamıştır. kaldı ki: ümmet devrinde de mekke'si ayrı, şam'ı, bağdat'ı, ısfahan'ı, kahire'si ayrıydı ve çokça birbirleriyle kıyasıya karşıtlaşıyordu. haçlı saldırılarına karşı da, orta asya'dan kopup gelenlere karşı da ümmet birliği oluşturmakta zorluklar yaşanıyordu. günümüz gerçekliğinde düşler ülkesi ve toplumu da değildir ümmet. ırak'la suriye ya da bağdat'la şam ve kahire kısa süreli birliktelikler yaşasalar da iran illerinin, anadolu ellerinin, semerkand ve buhara'nın hep birlikte olmuşlukları yoktur. ne silâh yoluyla ve ne de barışçıl birliktelikleri yoktur. ümmet soyuttur ve somuta dönüştürülemez. tarih hep ileriye gitmez ve toplumsal evrim doğrusal gelişmez ama, aşılanın, geride kalanın yenidenliği boşunadır.

türkiye'nin geçmişinde yaşanmış anadolu selçuklu devleti de, osmanlı hanedanı da sonlanmıştır. o tarihlerin kazanımlarını yoksaymak da, yeniden o günleri özlemek de gerçeklikle bağdaşık değildir. soyut hedeflerin çekiciliği yanılsamadır. nedeni de açıktır: türkiye'de riyad'tan, kahire'den, tahran'dan gelecek bir devlet gücünün egemen olması düşünülemez. benzeri de doğrusudur: türkiye şam'da, bağdat'ta, kahire'de egemen olamaz. müslüman ülkeler birlikteliği de, ticari, savunma birliktelikleri de olabilir ama birleşik devletler olmaz. geçici uzlaşımlar olur. ulusal çıkarlar çatışması kaçınılmaz değildir ama, yaşanan gerçekliktir.

akp'nin dış siyaseti gösteriş ve ilkeden yoksundur derken neyi anlamalıyız? türkiye'yi abd'yle uzlaştık gösterip iran'ı, ırak'ı ve mısır'ı abd'nin saldırılarını önleyici kalkan olamazsın. karşıtı da doğrudur: türkiye, bağdat'la, şam'la, kahire'yle, tahran'la birlikte olup da abd'ye dur diyemez. aracı olmak iyidir, güzeldir ve doğrusudur ama, belirleyici olmak değildir. hele ankara'da toplantı olunca türkiye küreselin egemeni olmaz; değildir.

abd'yle olup rusya'dan yana olmanın ilkesi yoktur; uzlaştırıcı da, yansız da olamazsın. gösteriş yaparsın; ümmet özlemcilerine güç gösterirsin. ulusal gerçekler dayatınca sessizce uyarlanırsın.

nato doruğu türkiye'de toplanınca avrupa'yı yönetiyorum sanırsın ama, gösterişten ötesi değildir. nato üyeliği akp'nin üyeliği değildir. türkiye'nin üyeliğidir. türkiye'de nato'yu güç görenler olduğunca, türkiye'nin ulusal çıkarlarıyla çelişir olduğunu söyleyenler de vardır; olacaktır. karşılıklı sesleri susturduğunu sanınca gösteriş yaparsın ama ilkeli sayılmazsın.

3 temmuz 2026, college station, texas.

chp içindekilerle, dışındakilerle uzlaşabilir mi? / cumaları -- 1106.

türkiye'de iktidar değişiminin açkısı açıktır: akp bölünecek ve chp birlik olacak. bunun dışındaki arayışlar da, tasarımlar da boşuna çaba değilse de, getirisi olan/olacak değildir.

"erken seçim" istemi ve zorlaması yerindeydi ama, durmasını bilemedi chp. siyasette kazanarak ilerlersiniz. akp'nin erken seçime direnci ve chp'nin geriye çekilememesi seçim yürüyüşünü zayıflattı. chp'nin içinde uzlaşık ve uzlaştırıcı olması gerekti; olamadılar. chp'nin akp'yi sarsıcı ve bölücü siyaset yapması gerekliydi; yapamadılar.

bugünkü görünümde akp, 2002'deki seçmenlerine geriye çekilmiş durumdadır. bu ne demektir? akp, geçerli kamuoyu yoklamalarına dayanarak söylersek: kabaca, 2002'deki %35'i aşacak güçte değildir. şunu da görüp doğru değerlendirmeliyiz: akp'nin içindeki ayrımları bastırma gücünü koruyor ve tek parça görünümünde sarsılma yok. seçim yolunda da, akp bu görünümünü koyabilirler mi?

yine bugünkü görünümde: akp ya da akp-mhp karşıtlığı çoğunluktur. bu iki durumun değişmesi siyasi güç ister. günümüzün siyasetçisi ve siyaseti budur: akp'nin tek parça oluşumunu sarsabilmek ve akp karşıtlığının birlikteliğini oluşturabilmek.

siyasette uzlaşım kolay değildir ama, uzlaşımsız da kazanım olmaz.

chp'nin içinde uzlaşımın sağlanması zordur ama, zorunludur. chp'de arınma ve arınmacılık sonlanmalıdır. 

uzlaşım ödünleşmedir. ödünleşme de vermek ve almak üzerinedir; vermeden alınmaz. uzlaşım geçici süreli olarak başlar ve süreklileşmediği de çokçadır. uzlaşımın süreklileşmesi etkinliktir ve kazandırıcıdır. örneğin, gününde soğuk davranılan ve sonrasında kızgınlıkla anılan altılı masa oluşumun geçiciliği sürekliliğe eriştirilemedi. seçim gününü zor buldular ve seçimde güven kaynağı olmadı. şu iyi bilinmelidir: uzlaşım benzerlerinle değil, karşıtlarınla olur. uzlaşımda karşıtlar kazanımlarını arttırıcı olma yanlısıdır. bu alan ve veren için de geçelidir. veren en az yanlısı ve alan da en çok yanlısı olur. verdiğini çok aldığını az görmek her uzlaşımın ortak yanıdır. uzlaşımla her yan çoğalmaz. uzlaşımla erimek, yokolmak da uzlaşımların doğasıdır.

somuta dönersek: günümüzde chp'nin birliği sarsılmış durumdadır; akp'nin birlikteliği sarsıntısız görünümdedir. bu durum değişmez değildir ama, değiştirilmesi kendiliğinden olacak değildir. kararlı ve kazanım hedefli yürekli siyasi davranışları gerektirir. ben doğruyum; ben güçlüyüm anlayışı kendine güveni sağlar ama, son hedef olan "iktidarı" sağlamaz.

chp'nin sarsılmış birliği ya da birliktelikleri kopmadan birleştirilebilir mi? bunun dışındaki çözümlerin iktidar getirisi olmaz. birlikteliği sarsıcı güçleri arındırmak, yoketmek siyaseti seçimler için çoğaltıcı etken olmaz.

chp içinde kalmak ve chp'de birlik görüntüsü kazandırıcıdır. yakın zamanlarda avrupa'da iki çarpıcı deneyim yaşandı: yunanistan'da syriza ve şimdi de macaristan'da tizsa. kısa süreli syriza, geleneksel tanımlamalarla sol eğilimli uzlaşımdi. yaşamı kısa süreli oldu ve hızla geriledi, iktidar dışı kaldı. tizsa ise merkez sağ diye anılan bir uzlaşımdır. uzun süreli ya da kalıcı olabilir mi bilinmez. orban gitsin de öfkesinin getirisi olmuştur. yarın bir gün orban gitti de ne oldu tepkiciliğinin gelişmeyeceğinin güvencesi yoktur.

türkiye'ye dönersek: syriza benzeri bir gelişimi düşleyenler vardır, olabilir. türkiye'de syriza örneği: ecevit kabarışıydı ve kalıcılığı olmadan söndü. ecevit olmasın da tepkiciliğinden oluşan siyasetin adı da: milliyetçi cephe olmuştu. bire bir değilse de merkez sağ birlikteliğiydi ve türkiye'yi uzlaştırıcı olmadığından öteye ayrıştırıcı işlevde geride kaldı.

başta söylediğimizi sakince durup da düşünmeliyiz: önce chp içinde uzlaşım ve onunla koşut chp dışındakilerle uzlaşım günümüzün ve gelen seçimlerin zorunlu siyasetidir.

26 haziran 2026, college station, texas.

chp'de dışa açılım ile içe dönüş arayışları / cumaları -- 1105.

türkiye'de chp'siz devlet yapılanması olmaz. türkiye'de devlet yapısını değiştirmek tutkusu da, isyanları da bitmez. chp'nin istemediği devlet işleyişi yıkılmaya yargılıdır.

sıraladığım genellemeleri chp'liler bilir; chp karşıtları daha iyi bilir. chp'ye son kılıçdaroğlu saldırganlığı da, kılıçdaroğlu'nun öne çıkma zorlamaları da budur. açıktır ki: chp'ye evet desin beklentisi vardır. o zaman soruyu açıkça sormak gerekir: chp neye evet desin ya da demeyecekti saldırısı oldu; süregidiyor.

türkiye'de 25. yılına ilerleyen akp iktidarının bir süredir, öyle görünmese de, birincil sorunu ve çözümleme hedefi, halkoylaması sonuçlarının chp ve üstü yetkinlerce değiştirilmemesini sağlayıcı anayasal temeller oluşturmak. akp karşıtları bunu devleti yıkıp, yeniden yapılandırmak ve 1923'le kurulan cumhuriyet değerlerini geri gelmemecesine kaldırmak. burada chp ortaya çıkıyor ya da chp direnişi oluşuyor. türkiye'de chp'siz devlet yapılanması olmaz gerçeği budur. chp karşıtları için değişmez hedef de budur.

2000'li yıllara gelinceye servet sahipleri ve sermaye birikimi chp'nin denetiminde değildi ama, chp'siz başı bozukluk olmuyordu. chp aşırılıklara ve servetin chp dışında cumhuriyet karşıtlarının elinde toplanmasına ve sermayenin egemenliğini sürdürmesinin kurucusu ve sorgulayacısı idi. akp iktidarı ile yaşanan: servet sahipliğine ortaklık ve yenilerin katılmasıyla sermayenin oluşumunda ortaklıktan egemenliği zorlama ve başarmadır. akp günümüzde chp'nin denetleyemediği ve sorgulayamadığı servet sahipliğinin ve sermaya birikiminin siyasi gücüdür.

türkiye cumhuriyeti'nin 1924 kurucu anayasası ve 1961 geliştirilmesi, 2002 akp'nin dayandığı toplumsal güç ve siyasilikle küçük değişimlerle 2017'de tümden değiştirildi. nasıl ki, 1924'ten 2002'ye iktisat siyaseti belirlediyse, 2002'den günümüze de siyaseti iktisat belirleyicidir.

2002 kasım seçimleriyle öne çıkan akp, 2007'ye değin "hükümet oldular ama, iktidar olmadılar" varsayımıyla yürüdü. 2007 seçimlerinde, akp'nin önünü tıkayan, 1982'de esnetilmiş ve içine ince zayıflıklar eklenmiş anayasa ve anayasallık yürürlükteydi. 2007 seçimlerindeki akp kazanımının değerlendirilmesi de: anayasa ve anayasallık karşıtlığının yeraltından açığa çıkışı oldu. 2010 anayasa değişiklikleri chp seçmenlerince yeterli direnişi gösteremedi. anayasa ve anayasallık algısında chp'yle uzlaşımda olması gerekenler, niceliği belirleyici olmayan ama, chp'ye eleştirici olanların, devlet karşıtlığının zayıflığı nitelikli katılım algısıyla akp iktidarını pekiştirdi. sonrasında, akp'nin anayasa ve anayasallık uğraşı çığ gibi koptu ve toplumsallıkları ezici güç oldu.

2011 genel seçimleri, 2012 açılım gerilimleriyle coşkunlukları, 2013 gezi patlaması, 2014 cumhurbaşkanlığı seçimi akpyi durdurucu olamadı. 7 haziran 2015'te akp, ilk kez tbmm'de tek başına olamayacak gerilemeyi ve düşüşü yaşadı. mhp, 7 haziran seçim sayımları yeni başladığında, beklenmedik yer değişikliğiyle akp'ye yan oldu, yandaşlık etti. akp-mhp ondan sonrasında anayasa ve anayasallıktan öteye yasallıkları da zorlayıcı zoryönetim anlayışında ilerledi. 2017 anayasa değişiklikleri, siyasi cumhurbaşkanlık ve tbmm'nin işlevsizliği bu temelde açığa çıktı ve egemen oldu. 2018 cumhurbaşkanlığı seçimleriyle de durdurulamayan akp-mhp, 2019 yerel seçimlerinde, ilk kez, 7 haziran 2015 genel seçim sonuçlarıyla uyumlu seçim yenilgisi yaşadı.

2023 genel seçimleri sürecinde akp-mhp birlikteliğine chp ile yetersiz kalınacağı gerçeğini görmek akıllıcaydı ama, akıllıca yürütülemediği seçim gününe gelindiğinde anlaşıldı.

2023 kasım ayında chp yönetimi değişimini akp gerçeklemedi. chp'nin yeniden denetleyici olmasa da sorgulayıcı gücünü öne çıkarmak yönünde değişimdi özgür özel'in chp başkanlığı. chp 2023 genel seçimlerinde uygulanan chp dışındaki akp-mhp karşıtlarıyla birlikte olmak siyasetinde chp dışına da güven verdiğinden 2024 yerel seçimlerinde 2019'dan da güçlü oldu.

chp içindeki uzlaşımın kendi içinden sarsılmayacağı anlaşıldığından akp chp'yi kendi içinde tartışmaya ve dağılmaya zorlayıcı olarak ekrem imamoğlu'nu görevden uzaklaştırdı ve tutsak etti. chp sarsılmadı ve chp içinde birliktelik özgür özel'i öne çıkardı. imamoğlu'na saldırıyla başlayan ve özgür özel'in, 2024'le yanına topladığı, chp dışındaki akp-mhp karşıtlarını durmaksızın görevden uzaklaştırıp tutsaklaştırdılar. bunların da yetmezliği özgür özel'i chp dışına zorlamaya vardı.

2024 sonbaharı'nda yine beklenmedik ve üst düzeyden olmayacak bir komut açıklandı: "gelsin tbmm'de konuşsun!" olur mu demeden umutlanan iyimserle bir gün bu da olur korkan kötümserler karşıtlığı yaşanmaya başladı.

başlangıçta bahçeli ve tartışmasız mhp'nin başını çektiği bu gelişim de chp'yi içinden sarsmadı. beklenen anayasa değişikliği ve yine kazanılan halkoyuyla akp-mhp yürüyüşü sürer yanılsamasıyla topluma yansıtılması chp'yi dayanaklarından koparma beklentisi olmadı.

başa dönersek: özgür özel'li chp'nin soğuk durduğu, pkk'ye yasallık sağlayıcı, anayasa değişikliğiyle akp-mhp'yi sürdürücülük chp'yi değişimi sorgulayıcı olmaktan uzaklaştırmak tasarımı nereye gelişir? chp dışarıya açılamadan yeniden içinde tartışmalarla özlenen anayasa değişikliği nasıl sağlanır? bunları yaşayarak öğreneceğiz. şunu açıkça biliyoruz: chp kitleselliğini akp-mhp'yi sürdürecek anayasa değişikliğine evet dedirmek yanılsamadır. 

19 haziran 2026, sausalito, ca.

partisiz siyaset yapılmaz / cumaları -- 1104.

chp'ye saldırı chp'li partilileri çok üzdü. chp dışından üzülenler de çok. chp iktidar yolunda yeni katılımlarla çoğalma yolunda uğraşırken, parti içine dönmekle zaman ve güç yitiriyor yeterli açıklama olmuyor. sonunda chp'de arınmalar olacak. chp'de arınmaları kimin yapacağı, kimlerin arındırılacağından önemli olacak.

chp üyeleri de olsalar, başkanlık ve üst kurullarda, yönetimlerde etkinlikleri olmuş saldırganların chp'yi yokedici olmasa da küçültücü olmaları nasıl geriletilebilir? türkiye'deçok partili seksen yıllık siyasi yaşamda benzeri görülmemiş saldırganlığın kazananları: chp'ye dışarıdan egemen olanlar mı olur; yoksa, dışarıya atılmış chp yönetimi mi olur? chp'nin geleceği bu ikiliğin bir yanının kazananıyla belirlenecektir. daha açık ve somut olarak yinelemeye gerek yok ama, yinelemekte yarar var: saldırgan kılıçdaroğlu mu, başkanlıktan uzaklaştırılan özel mi chp'nin bir sonrasında olacak? chp'de sonucu sağlamak kurultay ile olabilir mi? kurultay toplanması en düşük olasılıktır. kurultay olmasını özel zorlayacaktır ve kılıçdaroğlu da binbir dereden su getirerek önlemeye çalışacaktır.

görünen açıktır: kılıçdaroğlu ancak ve ancak chp'yi kurultay toplamadan seçime değin götürebilir. chp de büyümez ve küçülür. özel'in, özellikle de, kurultay toplanarak chp'nin başına geçmesi kılıçdaroğlu'nun siyasette adının yokedilmesidir. bunca açık bir görünümde özel'in siyasi geleceği chpyle mi, chp'siz mi olacaktır? chp'nin başında egemen ve belirleyici olan özel'in, türkiye'de çok partili siyasi yaşamda dönüştürücü bir güç olmasını güvenle öngörebilmek sıradandır. akp-mhp birlikteliği için özel'li chp korkutucu olur. bu açık durumun ilk sonucu nedir? kılıçdaroğlu chp dışında kalmamak için yaşam uğraşında olacaktır. akp-mhp birlikteliği de, özel'li chp olmaması yönünde demokrasi ve yasal yolların tıkanması uğraşından geriye düşmeyeceklerdir.

özel'li chp mi, kılıçdaroğlu chp'si mi diye bir seçim yoktur chp'li üyeler ve seçmenler için.

bu görünümün sonuç değil de, arkadan gizli ellerin yönettiğiyle yönlendirdiği varsayımı kılıçdaroğlu'nu da, akp-mhp birlikteliğini de yıkıcı olduğu açıktır. akp ve mhp etkinlerinin yesinler bir birlerini yaklaşımının, akp-mhp'yi güçlendirici olmadığı yaşanan gerçeklik olacaktır. bundan sonrası da bu yönde ilerleyecektir.

akp-mhp chp'de ve chp'ye olanlar bizim dışımızdadır diyerek kendilerini küçültücü olmuşlardır. yapmaları gereken açıktı: durun ne oluyor; nasıl oluyor diye diklenmeliydiler; diklenmediler. bu noktadan sonra sonuçlara katlanacaklardır: özel'in küçülmesi kılıçdaroğlu chp'si ve seçmenlerin seçiminden sayılmayacak akp-mhp birlikteliğindendir diye anılacaktır. bu durum da, türkiye'de demokrasi işleyişinde kazanım değil, gerileme olarak bilinecektir.

gelişimleri özel'in chp dışında kalması olarak değerlendirme için erkendir.

partisiz siyaset yapılmaz. özel'in chp dışına itilmesinin bir sonrası yeni partileşme mi olur? evet demek kolaydır ama, siyasete dışarıdan karışmalar gerçekliğinde, özel'li partiyi de yaşatmamak için uğraşılacaktır.  o durumda, türkiye'de demokrasinin sonundayız demek için de erkendir ama, açıkçası odur yaşanacak olan.

chp'den taşmadan sonuna değin uğraşma ne getirir bilinmez ama, chp'li chp'siz değişim isteyenlerin önünü tıkamak demokrasi içinde zordur. bugün için özel'li özel'siz demek yanlış olur. özel'in partisine yığılanlardan chp'ye uymayanların sonunda da olmaları zor olacaktır.

12 haziran 2026, college station, texas.