nato zaman aşımına karşın sürdürülüyor. nato, 20. yüzyılda yaşanan iki büyük savaş sonrası özellikle avrupa'nın iç ve dış güvenliği için öngörülmüş askeri güç birliğidir. 4 nisan 1949'la, kuzey atlantik'in iki yakasında, sıcak savaş yaşanmasın tasarımının sonucudur. 1949 sonrası küreseldeki değişimlere uyarlanmalarla yaşam süresi uzun olmuştur. almanya'nın nato'ya katılımı sonrası, sscb'nin başını çektiği varşova paktı ile nato dengelenmiş sayılmıştır. "soğuk savaş" süresince nato varşova paktı ile sözde karşıtlaşmış ama, gündelikte askeri çatışma yaşanmamıştır.
nato kökleri üstünde güçlü bir yapılanmayla 1989'a değin avrupa'da güvenliğin dayanağıydı. arada de gaulle'in önderliğinde fransa askeri örgütlenmenin dışında kalmıştır nato'nun merkezi brüksel'e taşınmıştır. gündelikte bu değişimin nato'yu etkilediği düşünülemez.
1989 kabarışıyla sscb de, varşova paktı da sonlanmıştır. 1989 dönüşümleriyle birleşmiş milletler de, nato da sürmüştür.
birleşmiş milletler, nato'dan ayrı ama, oluşumu ve gelişimi atlantik ötesi tüm küresele yaygındır. birleşmiş milletler'in kurumlaşmasıyla ortak askeri güç oluşturulması gündeme gelmemiştir. avrupa'da ortak pazar arayışı ve avrupa birliği'ne evrilen gelişim de, nato'dan ayrı ve bağımsız iktisadi, siyasi ve toplumsal birlikteliktir. kısacası, birleşmiş milletler egemenlikler ve uluslar üstü bir kuruluş olarak varıığını korumuştur. birleşmiş milletler'in "barış gücü" zaman zaman öngörülse, uygulansa da sürekliliğe dönüştürülmemiştir. birleşmiş milletler savaşa karşı değil, barışı sürekli kılıcı yaşamıştır. oysa, nato, üye ülkelerin egemen ulusal ordularından ayrı özerk bir örgütlenmedir.
abd'nin birleşmiş milletler ve nato'da varlığı öncü ve temel olmuştur. birleşmiş milletler işleyişinde de, nato iletişinde de abd belirleyici ve egemen görünümde olsa da tek başına karar verici yürütücü değildir. 1945 sonrası birleşmiş milletler de, 1949 sonrası nato da, abd'yle güçlü ve etkin kalmıştır. uzun sürede, abd'nin birleşmiş milletler'de etkin konumu gerilemişse de, nato'da benzeri yaşanmamıştır.
1989'la nato'nun işlevi boşlukta kalmış sayılmamıştır. g7 topluluğu g20'yle artarken de nato özerkliğini ve özgüllüğünü sürdürdürmüştür. 1989 sonrasında nato'nun önemli değişimi avrupa'dan katılımların artmasıdır. "soğuk savaş" süresince nato ve varşova paktı dışındaki ülkelerin katılımı da, varşova paktı ülkelerin de katılımı çok hızlı gerçekleşmiştir. rusya'nın katılımı düşünülse de, etkinlik kazanmamıştır.
ukrayna'nın nato üyeliği istemi ve abd'nin olumlu katma esnekliği nato'nun yeniden rusya karşıtı konumlanmasını getirmiştir. rusya'nın kırım'ı ukrayna'dan yalıtıp rusya'laştırması girişiminin iki büyük sonucu olmuştur: rusya g8 dışına itilip, g20'de yalıtılmış duruma düşmüştür. abd'nin ukrayna'yı nato içine çekme gereksinimi rusya'nın ukrayna'ya saldırısını getirmiştir.
rusya'nın kırım'ı rusya yapmasıyla, ukrayna içlerinde ilerleyerek ukrayna'yı küçültmesi girişimi abd'nin küreselde ve nato içindeki önemini değil ama, gücünü kullanamaması ukrayna'daki savaş durumunu süreklileştirmiştir. bu arada, birleşmiş milletler de, avrupa birliği de dolaylı olarak olarak ukrayna ile birliktelik gösterse de, savaşa doğrudan katılımı getirmemiştir. sonuçta, onca güçlü nato da ukrayna'daki savaş durumuna askeri katılıma soğuk kalmıştır.
ukrayna'daki savaş durumu sürerken, ırak'ta saddam sonrası yönetimler gerilimli sürerken iran'ın lübnan ve yemen'deki uzantılarını filistin'le ilişkilendirme savaş durumunu ukrayna'dan öteye suriye, iran, lübnan ve israil odağına yaygınlaşmayı getirmiştir.
ankara'daki nato toplantısında odağın ukrayna olması ve israil odağından uzak konu edilmesi havanda su döğme olmuştur. türkiye'nin ukrayna'daki savaş durumunun sonlanmasında nato ile birlikteliği anlaşılır ama, iran ile israil karşıtlaşmasında soğuk davranması ilkesizlik görünümüdür. abd'yle olup rusya'ya uzak durmak ilkesizliktir. kısacası, ankara'daki nato toplaşması başarılı ve gelecek için dönüştürücü sayılamaz.
türkiye her ülkeyle iyi ilişkide olarak barışçıl ve güçlü olamaz. türkiye, savaş durumunda saldırılanla saldıran ayrımıyla ve saldırıya karşı kesin ve kararlı konumlanmayla güçlü olabilirdi. nato toplantısı fırsatı kullanılamadı.
10 temmuz 2026, college station, texas.
