türkiye'de chp'siz devlet yapılanması olmaz. türkiye'de devlet yapısını değiştirmek tutkusu da, isyanları da bitmez. chp'nin istemediği devlet işleyişi yıkılmaya yargılıdır.
sıraladığım genellemeleri chp'liler bilir; chp karşıtları daha iyi bilir. chp'ye son kılıçdaroğlu saldırganlığı da, kılıçdaroğlu'nun öne çıkma zorlamaları da budur. açıktır ki: chp'ye evet desin beklentisi vardır. o zaman soruyu açıkça sormak gerekir: chp neye evet desin ya da demeyecekti saldırısı oldu; süregidiyor.
türkiye'de 25. yılına ilerleyen akp iktidarının bir süredir, öyle görünmese de, birincil sorunu ve çözümleme hedefi, halkoylaması sonuçlarının chp ve üstü yetkinlerce değiştirilmemesini sağlayıcı anayasal temeller oluşturmak. akp karşıtları bunu devleti yıkıp, yeniden yapılandırmak ve 1923'le kurulan cumhuriyet değerlerini geri gelmemecesine kaldırmak. burada chp ortaya çıkıyor ya da chp direnişi oluşuyor. türkiye'de chp'siz devlet yapılanması olmaz gerçeği budur. chp karşıtları için değişmez hedef de budur.
2000'li yıllara gelinceye servet sahipleri ve sermaye birikimi chp'nin denetiminde değildi ama, chp'siz başı bozukluk olmuyordu. chp aşırılıklara ve servetin chp dışında cumhuriyet karşıtlarının elinde toplanmasına ve sermayenin egemenliğini sürdürmesinin kurucusu ve sorgulayacısı idi. akp iktidarı ile yaşanan: servet sahipliğine ortaklık ve yenilerin katılmasıyla sermayenin oluşumunda ortaklıktan egemenliği zorlama ve başarmadır. akp günümüzde chp'nin denetleyemediği ve sorgulayamadığı servet sahipliğinin ve sermaya birikiminin siyasi gücüdür.
türkiye cumhuriyeti'nin 1924 kurucu anayasası ve 1961 geliştirilmesi, 2002 akp'nin dayandığı toplumsal güç ve siyasilikle küçük değişimlerle 2017'de tümden değiştirildi. nasıl ki, 1924'ten 2002'ye iktisat siyaseti belirlediyse, 2002'den günümüze de siyaseti iktisat belirleyicidir.
2002 kasım seçimleriyle öne çıkan akp, 2007'ye değin "hükümet oldular ama, iktidar olmadılar" varsayımıyla yürüdü. 2007 seçimlerinde, akp'nin önünü tıkayan, 1982'de esnetilmiş ve içine ince zayıflıklar eklenmiş anayasa ve anayasallık yürürlükteydi. 2007 seçimlerindeki akp kazanımının değerlendirilmesi de: anayasa ve anayasallık karşıtlığının yeraltından açığa çıkışı oldu. 2010 anayasa değişiklikleri chp seçmenlerince yeterli direnişi gösteremedi. anayasa ve anayasallık algısında chp'yle uzlaşımda olması gerekenler, niceliği belirleyici olmayan ama, chp'ye eleştirici olanların, devlet karşıtlığının zayıflığı nitelikli katılım algısıyla akp iktidarını pekiştirdi. sonrasında, akp'nin anayasa ve anayasallık uğraşı çığ gibi koptu ve toplumsallıkları ezici güç oldu.
2011 genel seçimleri, 2012 açılım gerilimleriyle coşkunlukları, 2013 gezi patlaması, 2014 cumhurbaşkanlığı seçimi akpyi durdurucu olamadı. 7 haziran 2015'te akp, ilk kez tbmm'de tek başına olamayacak gerilemeyi ve düşüşü yaşadı. mhp, 7 haziran seçim sayımları yeni başladığında, beklenmedik yer değişikliğiyle akp'ye yan oldu, yandaşlık etti. akp-mhp ondan sonrasında anayasa ve anayasallıktan öteye yasallıkları da zorlayıcı zoryönetim anlayışında ilerledi. 2017 anayasa değişiklikleri, siyasi cumhurbaşkanlık ve tbmm'nin işlevsizliği bu temelde açığa çıktı ve egemen oldu. 2018 cumhurbaşkanlığı seçimleriyle de durdurulamayan akp-mhp, 2019 yerel seçimlerinde, ilk kez, 7 haziran 2015 genel seçim sonuçlarıyla uyumlu seçim yenilgisi yaşadı.
2023 genel seçimleri sürecinde akp-mhp birlikteliğine chp ile yetersiz kalınacağı gerçeğini görmek akıllıcaydı ama, akıllıca yürütülemediği seçim gününe gelindiğinde anlaşıldı.
2023 kasım ayında chp yönetimi değişimini akp gerçeklemedi. chp'nin yeniden denetleyici olmasa da sorgulayıcı gücünü öne çıkarmak yönünde değişimdi özgür özel'in chp başkanlığı. chp 2023 genel seçimlerinde uygulanan chp dışındaki akp-mhp karşıtlarıyla birlikte olmak siyasetinde chp dışına da güven verdiğinden 2024 yerel seçimlerinde 2019'dan da güçlü oldu.
chp içindeki uzlaşımın kendi içinden sarsılmayacağı anlaşıldığından akp chp'yi kendi içinde tartışmaya ve dağılmaya zorlayıcı olarak ekrem imamoğlu'nu görevden uzaklaştırdı ve tutsak etti. chp sarsılmadı ve chp içinde birliktelik özgür özel'i öne çıkardı. imamoğlu'na saldırıyla başlayan ve özgür özel'in, 2024'le yanına topladığı, chp dışındaki akp-mhp karşıtlarını durmaksızın görevden uzaklaştırıp tutsaklaştırdılar. bunların da yetmezliği özgür özel'i chp dışına zorlamaya vardı.
2024 sonbaharı'nda yine beklenmedik ve üst düzeyden olmayacak bir komut açıklandı: "gelsin tbmm'de konuşsun!" olur mu demeden umutlanan iyimserle bir gün bu da olur korkan kötümserler karşıtlığı yaşanmaya başladı.
başlangıçta bahçeli ve tartışmasız mhp'nin başını çektiği bu gelişim de chp'yi içinden sarsmadı. beklenen anayasa değişikliği ve yine kazanılan halkoyuyla akp-mhp yürüyüşü sürer yanılsamasıyla topluma yansıtılması chp'yi dayanaklarından koparma beklentisi olmadı.
başa dönersek: özgür özel'li chp'nin soğuk durduğu, pkk'ye yasallık sağlayıcı, anayasa değişikliğiyle akp-mhp'yi sürdürücülük chp'yi değişimi sorgulayıcı olmaktan uzaklaştırmak tasarımı nereye gelişir? chp dışarıya açılamadan yeniden içinde tartışmalarla özlenen anayasa değişikliği nasıl sağlanır? bunları yaşayarak öğreneceğiz. şunu açıkça biliyoruz: chp kitleselliğini akp-mhp'yi sürdürecek anayasa değişikliğine evet dedirmek yanılsamadır.
19 haziran 2026, sausalito, ca.
