türkiye'de iktidar değişiminin açkısı açıktır: akp bölünecek ve chp birlik olacak. bunun dışındaki arayışlar da, tasarımlar da boşuna çaba değilse de, getirisi olan/olacak değildir.
"erken seçim" istemi ve zorlaması yerindeydi ama, durmasını bilemedi chp. siyasette kazanarak ilerlersiniz. akp'nin erken seçime direnci ve chp'nin geriye çekilememesi seçim yürüyüşünü zayıflattı. chp'nin içinde uzlaşık ve uzlaştırıcı olması gerekti; olamadılar. chp'nin akp'yi sarsıcı ve bölücü siyaset yapması gerekliydi; yapamadılar.
bugünkü görünümde akp, 2002'deki seçmenlerine geriye çekilmiş durumdadır. bu ne demektir? akp, geçerli kamuoyu yoklamalarına dayanarak söylersek: kabaca, 2002'deki %35'i aşacak güçte değildir. şunu da görüp doğru değerlendirmeliyiz: akp'nin içindeki ayrımları bastırma gücünü koruyor ve tek parça görünümünde sarsılma yok. seçim yolunda da, akp bu görünümünü koyabilirler mi?
yine bugünkü görünümde: akp ya da akp-mhp karşıtlığı çoğunluktur. bu iki durumun değişmesi siyasi güç ister. günümüzün siyasetçisi ve siyaseti budur: akp'nin tek parça oluşumunu sarsabilmek ve akp karşıtlığının birlikteliğini oluşturabilmek.
siyasette uzlaşım kolay değildir ama, uzlaşımsız da kazanım olmaz.
chp'nin içinde uzlaşımın sağlanması zordur ama, zorunludur. chp'de arınma ve arınmacılık sonlanmalıdır.
uzlaşım ödünleşmedir. ödünleşme de vermek ve almak üzerinedir; vermeden alınmaz. uzlaşım geçici süreli olarak başlar ve süreklileşmediği de çokçadır. uzlaşımın süreklileşmesi etkinliktir ve kazandırıcıdır. örneğin, gününde soğuk davranılan ve sonrasında kızgınlıkla anılan altılı masa oluşumun geçiciliği sürekliliğe eriştirilemedi. seçim gününü zor buldular ve seçimde güven kaynağı olmadı. şu iyi bilinmelidir: uzlaşım benzerlerinle değil, karşıtlarınla olur. uzlaşımda karşıtlar kazanımlarını arttırıcı olma yanlısıdır. bu alan ve veren için de geçelidir. veren en az yanlısı ve alan da en çok yanlısı olur. verdiğini çok aldığını az görmek her uzlaşımın ortak yanıdır. uzlaşımla her yan çoğalmaz. uzlaşımla erimek, yokolmak da uzlaşımların doğasıdır.
somuta dönersek: günümüzde chp'nin birliği sarsılmış durumdadır; akp'nin birlikteliği sarsıntısız görünümdedir. bu durum değişmez değildir ama, değiştirilmesi kendiliğinden olacak değildir. kararlı ve kazanım hedefli yürekli siyasi davranışları gerektirir. ben doğruyum; ben güçlüyüm anlayışı kendine güveni sağlar ama, son hedef olan "iktidarı" sağlamaz.
chp'nin sarsılmış birliği ya da birliktelikleri kopmadan birleştirilebilir mi? bunun dışındaki çözümlerin iktidar getirisi olmaz. birlikteliği sarsıcı güçleri arındırmak, yoketmek siyaseti seçimler için çoğaltıcı etken olmaz.
chp içinde kalmak ve chp'de birlik görüntüsü kazandırıcıdır. yakın zamanlarda avrupa'da iki çarpıcı deneyim yaşandı: yunanistan'da syriza ve şimdi de macaristan'da tizsa. kısa süreli syriza, geleneksel tanımlamalarla sol eğilimli uzlaşımdi. yaşamı kısa süreli oldu ve hızla geriledi, iktidar dışı kaldı. tizsa ise merkez sağ diye anılan bir uzlaşımdır. uzun süreli ya da kalıcı olabilir mi bilinmez. orban gitsin de öfkesinin getirisi olmuştur. yarın bir gün orban gitti de ne oldu tepkiciliğinin gelişmeyeceğinin güvencesi yoktur.
türkiye'ye dönersek: syriza benzeri bir gelişimi düşleyenler vardır, olabilir. türkiye'de syriza örneği: ecevit kabarışıydı ve kalıcılığı olmadan söndü. ecevit olmasın da tepkiciliğinden oluşan siyasetin adı da: milliyetçi cephe olmuştu. bire bir değilse de merkez sağ birlikteliğiydi ve türkiye'yi uzlaştırıcı olmadığından öteye ayrıştırıcı işlevde geride kaldı.
başta söylediğimizi sakince durup da düşünmeliyiz: önce chp içinde uzlaşım ve onunla koşut chp dışındakilerle uzlaşım günümüzün ve gelen seçimlerin zorunlu siyasetidir.
26 haziran 2026, college station, texas.
