abd 1989'dan günümüze küreseli düzene sokuyor saldırılarında. biri bitmeden ötekisi başlıyor. şimdilik saldırmadığı türkiye, mısır ve suudi arabistan kaldı. gün gelir onlara da saldırır mı?
ırak'tan başlarsak ne görüyoruz? abd'nin istediklerini aldığını söyleyebilir miyiz? daha açıkçası abd ne istedi; ne bekliyor? abd düzene sokuyor diye düzenler alt üst oluyor abd'nin içinde dışında.
abd ırak'ta saddam gidecek ve demokrasi olacak istedi en çok bilineni ve söyleneniydi. ırak'ta saddam demokrat değildi. saddam gitti demokrasi mi geldi? doğal ki, tek egemenin yerine egemenliğin paylaşımı var. abd'nin ırak'ta güçlü bir varlığı varmış görüntüsü var. ırak'ın kuzey yöresinde, sorunlu ve karmaşık musul'un üstünde abd'yle uyumlu br devletçik var. abd erbil ve süleymaniye'de, abd çıkarlarıyla uyumlu bir devletçikle ırak'ta yaşıyor. ırak'ta abd'nin aradığı bu değildi ama, bulduğu budur. şunu da diyebiliriz: abd ırak'ta silâh zoruyla konuk durumundadır. kısacası, ırak ne tümden parçalanmış ne de ulusal birlikteliktedir. bu görünüme abd istediğini demeyelim de, aramadığını buldu mu diyececeğiz?
abd için en pahalı saldırganlık afganistan saldırısından da çok ırak'a saldırıdır. ırak'ta kalıcı ve sürekliliği olacak bir devlet yapısı kurulamamıştır ve abd olmadığında ne olur bilinmezdir. daha da ötesi abd ne güne değin Irak'ta ya da kuzeydeki devletçike olabilir? dışarıdan ülkelerin toplumsallığını değiştirmenin, siyasal yapılandırmanın olmayacağının anıtsal göstergesidir ırak ve ırak'taki yaşam. erbil'de abd'yle görünen devletçik ne bağdat'la uyumludur, ne de abd önüne çıkmasa bağdat'ın yıkamayacağı bir işleyiştir.
1990 ağustos günlerinden günümüze abd ve ırak'ta, görünürde, nice yönetimler geldi geçti ve durum açıktadır. ırak'tan abd çıkmadan değişim beklemek de yanlıştır. abd ırak'tan çıkmaz da, çıkaracak güç oluşturmak da zordur. abd, 1945'te girdiği almanya'dan çıktı mı? japonya'dan çıktı mı? 1950'lerin başında girdiği kore'den çıktı mı? abd tayvan'ı ele geçirdi mi? abd vietnam'da yaşayabildi mi?
ırak'taki art arda saldırılarında abd'nin oluşturduğu değişim abd'nin istemediğidir, öngörmediğidir ve katlanmak zorunda kaldığıdır. abd'nin ırak'ta olmasının insan ve maddi giderlerini konu etmek ileriki nesillerin yükümlülüğüdür. abd ırak'ta askeri olarak ve yalıtılmış olarak yaşamaktadır. abd'nin ırak'la kaynaşması olanaksızdır.
suriye'ye saldırılar 2011'le başladı. abd suriye'ye askeri güç götürmeden ve yerel işbirlikçilerle suriye'de varoldu uzun süre. abd hazinesi tüketildi ama, abd insanı tüketilmedi suriye'de. sdg diye bir bilinmez azınlıkla suriye'de yer edinme uğraşının ırak'a göre daha akıllıca olduğunu kim söyleyebilir? suriye'deki abd varlığı, ırak'ta gelinen noktadakine benzer, yalıtılmış ve devletçik özlemcilerinin arkasına sığınmışlıktır.
abd ırak'a giderken ve ırak'ta olurken israil uzak durdu. afganistan saldırılarında da israil önde olmadı ve uzak kaldı hep. suriye'de öyle olmadı. israil'in golan tepelerinden ve israil'in içinden suriye'ye saldırıları eksik olmadı ama, belirleyici oldu demek zordur. uzun süreli bekleyişten(2011-2024) sonra 2024 sonlarında egemen güç esad suriye'den kaçtı. bir yılı aşkındır, şam'daki güç, abd adına mıdır, israil adına mıdır kuşkusu dinmedi. en azından açıktan, abd ya da israil, şam'ın ve suriye'nin belirleyici gücüdür denmiyor. abd'nin suriye'deki devletçik özlemcilerinin yanında ve arkasında olduğu açıktaysa da, şam odağında da öyledir denemedi. ayrıca, gün gelir denecektir de kesinlikle söylenemez. tek söylenebilecek açıktır: abd ırak'ta yitirdiklerinden az tüketti suriye'de.
dinmeyen ve kanayan yaralar lübnan ve yemen sonunda ne olur? şunu diyebiliriz: abd ve israil lübnan'da ve yemen'de egemen güç olamazlar; barış içinde güvenli yaşayamazlar.
türkiye ve mısır ile suudi arabistan ayrı ayrı özel durumlardır. abd'ye saldırı konumunda değillerdir ama, abd için de güvenilir birliktedirler denemez.
iran'a abd saldırısına gelirsek söylenecekler çok değişik olmaz. iran'da abd ne istiyor; ne alabilir; nereye varabilir? iran'a saldırı uzaktan bombalarla ve yöneticileri, yönetimlerin etkinleri yoketerek ne getirir? gün bugündür diye ortaya çıkacak iran yurttaşı beklemek de, bulmak da yanılsamadır, yanıltıcıdır, yanlıştır ve geçerli olmayacaktır. iran kendi yönetimini ağırdan da olsa oluşturur ve yönetim sağlanır. doğal ki, demokratik ve özgürlükçü bir yönetim beklenemez iran'dan. iran'da, özellikle, abd saldırılarıyla ve israil adına ve israil'le olarak yeni yönetim düşü boşunadır.
ukrayna'da güvenliği ve çıkarları adına saldıran rusya'nın, en azından sınır ortaklığı ve tarihsel geçmişi ve kültürel ortaklıkları vardı. abd'nin ırak'ta, suriye'de ve şimdi de iran'da dayanacağı ortak değerleri ve tarihsel geçmişi yoktur. uzun süreli iran çıkmazından abd'nin dönüşü, önceki dönüşlerinden de pahalı olacaktır.
6 mart 2026, college station, texas.
