abd çok değişti, değişiyor ve değişecek de. soru açıktır: ne değişti, ne değişiyor ve daha ne değişir?
abd'nin anayasal güçler ayrımı düzeninde, temsilciler meclisi başkanı çağrılısı olarak, abd başkanı, kamuya açık, meclislerin ortak toplantısında konuşma yapar. abd başkanı abd'nin o günkü görünümünün ve birliğinin geçmiş yıla göre ve gelecek yıl[/lar] için yürütme açısından değerlendirmesini sunar.
bu toplantı, genellikle gününde önemsenir ve hızla geride kalır, unutulur. 24 şubat akşamı abd başkanı trump da, geleneksel toplantıda görevini yaptı. trump söylevine, abd'nin tarihinin en büyük, en güçlü ve zenginliğini yaşadığını vurgulayarak başladı ve sürdürdü. trump'ın söylemi trump'a özgüydü. abd'de bugün erişilen büyüklük, güçlülük ve zenginlik, özellikle, son bir yılda gerçeklendi deyişi ve yinelemesi inandırıcılıktan yoksun ve gerçek dışıydı.
2016 seçimleriyle ilk kez kazanan trump, 2020'de zorla ve yasa dışı yitirildiğini söylediği seçimler ve dört yıllık demokrat biden yönetimi yaşanmasaydı günümüzde "üçüncü trump" yönetiminde daha büyük, daha güçlü ve daha zengin olurdu abd vurgusu yaptı. bu tür değerlendirmelerle öngörüler özneldir ve gerçeklikle uyuşmasa da, öznellik olarak anılsa da, abd'de görünüm budur. trump'a göre, trump'ın seçim yitirmesi, ancak ve ancak, seçimlere, "dışarıdan karışma"ayla oldu ve olur savını, gelen seçimlere kuşku düşürmek için yinelemekten uzak durmadığını izledik.
abd'nin geldiği bu durum nasıl oluştu? şunu diyemiyoruz: gelinen durum nasıl değişir? trump başkanlığı yaşandı ve yinelendi. ileride trump kazanımını yinelemek isteyenler de, zaman zaman, başaranlar da olacaktır. gelecek için kesin ve keskin yargımızı koruyarak, gelinen durumun başlangıcını bulup ortaya çıkarmak gerekir. şunu güvenle söyleyebiliriz: abd hep böyle değildi. trump'ı yücelten değil de, yükselten gelişimin özü ve kaynağı 1980 seçimleridir.
reagan'ın başkanlığında cumhuriyetçi kabarış bugünün başlangıcı sayılmalıdır. reagan'ın gününde kazanmasıyla abd'de yaşanan değişim, abd içinde, hep olumlu sayıldı. öyle ki, reagan'ın yardımcısının başkan olduğu 1988-1992 sonrasında ilk demokrat başkan clinton da, reagan'ın değiştirdiklerini değiştirmek yanlısı olmadı. daha da ötesi abd için yararlı ve gerekli görüp göstererek iktidarını kurdu ve sürdürdü.
daha sonraları ortaya çıkan demokrat başkanlar clinton, obama ve biden başkanlıkları da reagan'ı sorgulamadı. trump, sözde değilse de, eylemlilikte de reagan karşıtı sayılmasa da, demokrat başkanlardan daha az reagan dönüşümlerine bağlıdır. trump ortaya çıktığı ilk günden bu yana, abd toplumsallığındaki gelişimleri, dönüşümleri trump'la özdeşleştirmektedir. türkiye örneğiyle düşünürsek: erdoğan'ın erbakan'la uyumlu görünürcesine erbakan etkinliklerini ve eylemlerini küçümser davranışları trump'ın reagan ilişkisini açıklayıcıdır. kısacası, trump için demokratlar karşıt ve düşman olurken, cumhuriyetçiler değil kendisi önemlidir. oysa reagan, kendinden önce ve çok cumhuriyetçi ilkeler uğruna iktidar yürüttü.
reagan kendisine gösterilen sevgi ve övgüleri önemsediği durumlarda da kendini cumhuriyetçilerden önde görmedi ve göstermedi. reagan'la başlayan değişim neydi? abd'de sorun varsa ya da varolan sorunlar hep demokratlar olduğundandır anlayışı. oysa, abd'de reagan öncesinde ve reagan iktidarı süresince yürütmede "uzlaşım" hep belirleyiciydi.
reagan sonrası gelişimde demokrat başkanlar reagan cumhuriyetçi anlayışına saygılı cumhuriyetçiler ile uzlaşımı önemsediler. clinton öncesi cumhuriyetçi bush yönetimi demokratlar ile hep uyumluydu; clinton sonrası bush döneminde de demokratlar ile uyumluluk önemsendi. cumhuriyetçi trump uzlaşımı yoklayıp, reagan'ın demokrat karşıtlığı ve küçümseyici siyasi dilini sürdürmekten öteye egemen kıldı. kısacası, cumhuriyetçilik kalktı ve trump'a karşıtlık abd'ye hainlikle özdeşleştirilir oldu.
abd siyasetinde, 24 şubat akşamı meclislerin ortak toplantısından geriye kalan: trump'ın, benle olursanız abd yanlısısınız ama, beni izlemeyince abd karşıtı demokrat sayılırsınız söylemi ve davranışıdır. abd'de artık demokrat ile cumhuriyetçi karşıtlığı buna indirgenmiştir. bir anlamda, türkiye'yle benzeştirirsek şunu görmemek olmaz: akp iktidarıyla karşıtlık türkiye karşıtlığıdır ya da türkiye'nin ne sorunu varsa, olduysa chp'den kaynaklıdır.
abd yeniden değişir mi? 2026 ara seçimleri ilk gösterge olacaktır. trump yönetimi 2026 seçimleri sonuçlarına göre değişmeyecektir ama, dizginlenmesinin gerçeklenebilirliği yaşanacaktır. olası cumhuriyetçi trump kazanımı abd'deki bugünün kalıcılığının 2016'dan ve 2024'ten güçlü yaşanabilirliğini getirecektir.
27 şubat 2026, college station, texas.
