abd ile avrupa karşıtlaşır mı? bu durumu beklemek yanlıştır. 1945'ten bu yana avrupa, kendi başına olmak isteminden uzak durmamıştır. avrupa'nın 1945'e değin süren yıkımından, yeniden gücünü bulması, yıllar almıştır. avrupa'da abd'ye ilk karşı duruş de gaulle fransa'sından olmuştur. de gaulle sonrası da, fransa abd'yle nice dönemeçte karşıtlaşır gibi olsa da, uzaklaşmadan, kopuşa varılmamıştır.
birleşik krallık da, churchill de, sonrakiler de abd'den bağımsızlıkla abd'yle kaynaşmada geliş gidişler yaşamışlardır.
1945 sonrası abd'den en çok yararlanan ve abd'yle en uzun süreli birlikteliğini koruyan almanya olmuştur.
birleşik krallık ve fransa abd'yle birlikte olmaktan ilk sarsıntıyı, 1956'da, nasır süveyş kanalı'nı ulusallaştırdığında yaşadılar. o günlerde abd başkanı olan eisenhower, abd'de ikirciklik yaratmadan, birleşik krallık ile fransa'nın süveyş kanalı'ndaki haklarını yitirmesini, önlemede destek olmamıştır. benzeri biçimde, 1960'lar boyunca, abd'nin vietnam'daki uzayan savaş durumundan ve zorluklarında askeri yardımdan uzak durmuşlardır.
kısacası, "soğuk savaş" süresince ve 1989 sonrasında da abd ile avrupa arasında karşıtlıklar yaşanmıştır ama, kopuş ya da kopuşu zorlayacak gelişim olmamıştır. abd küreselde sovyetler birliği ile karşıtlaşırken, tüm seçmelerinde kendi başına olurken, avrupa açıktan karşı durmamıştır. avrupa ise kendi başına kararlarında abd'yle karşıtlaşmamaya özenli yürümüştür. nato birlikteliği avrupa yanından sorgulanmamıştır. doğal olarak abd de, nato konusunda avrupa'nın uyumluluğunu sorunsuz yaşamıştır.
avrupa deyince, açıkçası, birleşik krallık, fransa ve almanya'yı düşünmemiz gerekir. onlarca küçüklü büyüklü devletlerle devletçikler bu uzun süreli tarihsel evrede belirleyici olmaktan uzaktırlar.
nato örgütlülüğü abd'nin önderliğinde kurulmuş, gelişmiş ve yaşamıştır. avrupa birliği ise: abd'nin önünde durmadığından öteye, önünü hep açtığı ve avrupa'da başlangıçta altı ülkenin önderliğinde gelişmiştir. 1989 öncesi altı ülke, avrupa birliği'nde birleşik krallığı da içine katarak yeni ülkelerle genişlemiştir. 1989 sonrası ise: neredeyse tüm avrupa ülkeleri avrupa birliğine de, nato'nun da içnde olmuşlardır. nato'dan çok önceleri fransa askeri birliktelikten uzaklaşırken, birleşik krallık da yakın zamanlarda, avrupa birliği'nden kopmuştur.
onca oluşum sonunda, bugün gelinen noktada, avrupa birliği, en etkin olarak, almanya'nın belirlediği bir güçtür. şurası karmaşık olsa da, açıktan tartışma konusu olmamıştır: nato, abd öncülüğünde ve belirleyiciliğinde ilerlerken, avrupa birliği'nin kendi askeri gücü yoktur.
avrupa için askeri olarak sorun hep rusya olmuştur. oysa, rusya için avrupa sorunu abd sorunudur.
1989 sonrasında abd'nin, özellikle, ortadoğu ve körfez savaşları eylemlerinde, avrupa tartışmasız abd ile olmuştur. ırak savaşı ya da körfez savaşı olarak anılan karşıtlaşmalar, abd'nin başı çektiği ve abd komutusunda, avrupa'nın eksiksiz katıldığı etkinlikler oldu. benzeri biçimde, afganistan'a askeri saldırılarda da, işgalde de abd ile avrupa arasında uyumluluk dışı gelişme yaşanmadı.
abd avrupa'yla ilişkilerinde askeri yükü sağlamakta istekli ve gönüllü olarak önde durdu. 1989 sonrası, abd'de avrupa'nın askeri yükünü karşılamakta zorluklar yaşanmasa da, sorgulama ve yükü paylaşmakta avrupa'nın daha katılımlı olması istemi açıktan ve yaygın vurgulanır oldu.
özellikle rusya'nın ukrayna saldırısıyla abd-rusya ilişkilerinde hedef belirlemede ve yürütmede, şimdilik, zaman zaman, ortaya çıkan br sürtüşme yaşanmaktadır. abd açısından kaynaklar onlardan olduğu sürece belirleyici olanın abd olması gerektiği seçimi tartışmasızdır. avrupa içinse, abd'yle yaşanan uzun barış dönemi, bir gün değişirse düşüncesi ilk kez ve giderek abd olmadan da rusya korkusuna direnme gücü düşüncesi önem kazanmaktadır. 1945 sonrası uzun süreli "savunma gücü" nicelik ve nitelik olarak kısıtlanmış almanya, nato'da payını arttırmadan önce ve çok almanya ulusal gücünü arttırma yönünde sesini duyurmaktadır.
bu yeni durum, avrupa ile abd karşıtlaşmasına varacak bir gelişim olmadığı gibi, avrupa'nın rusya'yla kaçınılmaz karşıtlığına varır da diyemeyiz. uzun dönemde ne oluru ise bugünden öngörmek önyargılı ve yanıltıcı yaklaşım olur. olanları bir değişim arayışı olarak algılamak ve değerlendirmek gerekir.
13 şubat 2026, college station, texas.
