iran’ı dışarıdan değiştirmek yanılsaması içeriden değişimi saptırıyor. son olarak 2009 seçimleri sonrasında, iran’ın egemenlerine isyanı, dışarıdan kendi yönüne çevirme, içeride acılı sonlanmıştı. iran halkı üzerindeki baskıyı değiştiremeden durulmuştu.
2009’da olmayan bugün olur mu? iran’ın 1979’dan günümüze yalıtılmışlığı değişir mi ya da iran küreseldeki itilmişliğinden kurtulur mu?
her ülke gibi iran da tek parça değildir. iran toplumsallığı da parçalıdır. iran devleti de, yönetim olarak tek parça olsa da, toplumdaki parçalarının tümünün değilse de, çoğunluğunun egemen gücüdür. iran’da devlete isyanın toplumsal dayanakları vardır. 2009’da yaşanan seçim sonuçları ve devletin yönetiminin o seçim sonuçlarına tepkisi açıktır. 2009’da sokaklarda onca baskıya karşın, iran yönetimine tepkinin sonlanmayışını yaşıyoruz bir süredir.
2026 değişiktir eksik açıklama oluyor. 2026’nın değişikliği açıkça görülüyor ve üstünün örtülmesinin zorluğu da apaçıktır. 2026’daki görünümün ve gerçekliğin en çarpıcı yanı yaygınlığı oldu. iran’da büyük kentlerin ötesinde küçük yerleşim yörelerinde ve ülkenin tüm yörelerinde iran’ın egemenlerine tepkiler yaşandı.
iran’ın içinde ülkenin yönetimine tepkilerde her yaştan, her katmandan, her cinsiyetten ve her yöreden katılım gerçeği önemlidir. iran’da yaşananlar bir yörede, üretim güçlerinin bir katmanı değildir göstericiler. iktisadi zorlanmalardan küçük üreticilerin tekelinde değildi yaşananlar. şunu da güvenle söyleyebiliriz: salt ezilen kadın ya da geleceklerinden kuşkulu çarşı ayaklanması da değildir.
iran’da olanlara; bala üşüşen sinekler olarak bakmak da yanıltıcıdır. iran’da yaşananlardan abd/ab’nin yanındayız diye yükseklerden konuşması soru doludur. çoklarının sandığı ve haklı olarak tepki gösterdği gerçeklik de biliniyor. 1979’dan günümüze, abd/ab’nin, dışarıdan, iran yönetimini sonlandırması isteği iran’da değişimi kolaylaştırıcı olmuyor. iran’da yönetimin karşıtı güçler, abd/ab desteğini isterler ama, onlar adına, onlar içindir gösteriler değerlendirmesi, yeterince açıklayıcı olmuyor. dışarının açıktan, gizliden etkileri, çekincelere neden oluyor ve geriye çekilmeleri getiriyor.
şurası açıktır: iran tarihte görülmemiş biçimde, 1979’dan yakın zamanlara değin, kendi içinden dışarılara taşmıştır. ırak’ta, lübnan’da, suriye’de, yemen’de iran’ın varlığı, iran’ın yayılma ve genişleme tutkusundan çok, iran’daki 1979 değişimini korumak zorunluluğudur. çoğu arap ülkelerine göre iran’ın kırk yıldır israil’e ve suudi yönetimine karşıtlığının yenilenmesi dışarının isteğidir. 7 ekim 2023’ten bu yana iran’ın dışarıdaki varlığı gerilemiştir ve yeniden olmayacağı da açıktır. bu gerileme de, abd/ab’nin iran’ın içindeki özgürlükçü istemlerden önceliklidir.
iran’ın içinden baskıyla da dindirilemeyen ve yaşayan yönetime tepkilerden abd/ab’ye pay düşeceği yanılsaması süregidecektir.
6 şubat 2026, college station, texas.
