yeni yılla trump'lı abd yönetimi venezüella'ya saldırdı. görünürde trump'ın güç gösterisi olarak sunuldu. tepkiler ise trump odağından trump yönetimine ve abd geneline gelişti. abd içinden tepkiler yeterince güçlü ya da yüksek sesli olmadı. abd dışından tepkiler yüksek seste olsa da, trump abd'sini etkileyecek değildir. en düşündürücü olan da venezüella'da maduro'ya destek tepkisinin yokluğudur.
venezüella'da maduro yönetimi sonlandı ve maduro abd yargısına teslim edildi ilk izlenim oldu. olayın her aşaması kuşkuludur ve gelecek aşamaları da kuşkulu ilerleyecektir.
1999'da chavez'in iktidarıyla başlayan venezüella deneyimi anayasal değişiklikler ve iktidarın dayanaklarını geliştiren siyasal birlikteliklerle yürüdü. chavez'in iktidarı süresince "halk" desteği ve seçimler az tartışmalıydı. chavez sonrası yerine geçen maduro iktidarı ve seçimler hep tartışmalı yaşandı. özellikle 2024'teki başkanlık seçimi sonuçları venezüella içinde ve dışında tartışmalıydı. maduro iktidarını zorla sürdürmekte kararlıydı ve seçim tartışmalarının kuşkularını, sorgulamalarını yoksaydı.
içeriden seçimle ya da zorla değiştirilemeyen maduro başkanlığı sonlandı. maduro'nun dışarıdan, abd saldırısıyla sonlanan başkanlığı sonrası nasıl gelişir?
trump yönetimi maduro'yu uyuşturucu üreticisi, dağıtıcısı ve abd yurttaşlarının zehirleyicisi olarak suçluyor. bu savın abd yargısında küreselin açıktan izleyeceği yargılama sürecinde belgelenmesi gerekecektir. şu tepki yanıltıcı olur: minareyi çalan kılıfını da hazırlamıştır. kolay değildir ve kolay olmayacaktır.
olayın ve gelişimin her anı kuşkuludur ve sorularla yüklüdür. öncelikle ilk adım en şaşırtıcı olanıdır: yarıya taşına maduro ve eşi cilia flores dışında yakalanan yoktur. anında yardımcısı delcy rodriguez atanmıştır. ardından da rodriguez abd'nin sömürgesi olmadıklarını duyurmakla birlikte yeminle geçici başkanlığı kabullenmiştir. ilk soru açıktır: maduro ile eşi abd'ye yönlenen uyuşturucuların üretim, satım ve dağıtımını rodriguez'in bilgisi dışında ve venezüella yurttaşlarından bağımsız mı örgütlemiştir? böyle bir sav olabilir mi?
delcy rodriguez kendini abd ve venezüella'ya nasıl kabul ettirebilir? rodriguez abd istemlerine uyumlu olduğunda venezüella'dan destek bulabilir mi? rodriguez geçici midir, geçiş süreci başkanı mıdır? abd'yle karşıtlaşan rodriguez iktidarını nasıl yürütebilir ya da sürdürebilir?
abd'nin trump yönetimi ve trump venezüella'da bir daha maduro ve yönetiminin olmayacağının güvenceleri oluşmadan seçim ve değişim olmayacaktır duyurusunu küreselin önünde açıkladı ve sürdürüyor. bu da sorunludur çünkü 3 kasım 2026'da abd'de ara seçimler var. ara seçimlerde temsilciler meclisi ve de senato'da cumhuriyetçiler çoğunluğunu yitirirse ne olur? maduro ve eşini venezüella'ya yollayacak güç abd'de oluşmaz; bırakmazlar. abd dışından venezüella'nın maduro ve eşini abd'den alacak güç de çıkmaz. kısacası, venezüella'da yönetim değişikliği ve seçimlerin yenilenmesi sanıldığı ya da trump'ın öngördüğü yönde olmaz. şunu da bekleyemeyiz: venezüella'da demokratik düzen açık ve adil seçimlerle venezüella'nın çıkarlarını, güvenliğini sağlayacak işleyişe dönmeyecektir. venezüella'da kargaşayla karmaşa uzun sürelidir. abd'ye uyumlu baskıcı yönetim abd'yle uyumsuz chavez-maduro yönetimiyle değişmiş olur. venezüella'nin içinden çoğunluğu kazanıp abd'yle karşıtlaşmayan demokratik düzen oluşması beklentisi yanılsama olur.
venezüella'da yaşananların dayanağı ve gelişimi petrol üzerinden gelişecektir. yerkürenin bilinen petrol kaynaklarını en yoğun olduğu yer venezüella'dır; oysa, üretim ve işleme olarak küreselde 21. sırada yer almaktadır. daha da ötesi: venezüella petrolüne abd'den öteye çin'in ucuza kullanım gereksinimi chavez-maduro yönetimleri boyunca giderek artmıştır. venezüella'daki yeni durumda abd venezüella petrolünün sahibi ve denetleyicisi konumunu çin'le karşıtlaşmadan sürdürebilir mi? venezüella'daki yeni yönetim karmaşalarında çin'in yitirdiklerini kabullenmeyeceğini söylemek yanıltıcı olur. çin de, rusya da, avrupa da petrol pazarında ortaya çıkan duruma istemeseler de uyarlanacaklardır.
venezüella'da yaşanan dışarıdan abd saldırısı sonrası sırada ne var sorusu açıktan sorulmaktadır: sırada küba, kolombiya ve grönland mı var? küba'nın zorlanması ve ençok zarar gören olması kaçınılmazdır. uzun süredir çok ucuz venezüella petrolüyle yaşayan küba gereksinimini nasıl karşılayabilir? 1959'dan günümüze küba en zorlu sınava hazır mıdır? zaman gösterecektir. bildiklerimizle yapacağımız öngörüler önyargılı ya da önyargıdır.
abd'nin güç gösterisinin güçlülükle birlikte güçsüzlükleri de içerdiğini ve yaşanacağını zamanla anlayacağız. venezüella'da bitişten çok değişimler belirleyici olacaktır.
9 ocak 2026, college station, texas.
