siyaset zorludur. siyaset yaşamdan ayrı değildir. yaşamda kıvanç duyduğunuz, sevinöli oduğunuz anlar da çoktur ve insancadır. insan yaşamında utanç da çok önemli bir değerdir. insanın utandığı anlar olabileceği gibi, siyasetçilerin de utanma duygusundan, davranışlarından uzak durmamaları gerekir.
utanç karmaşık bir değerdir. çoklarının utanç saydığına karşı duran, utanç duymamak olabilir. başlangıçta utanç sayılanların zamanla utanç sayılmaması doğaldır. toplumların gelişimi değerler dizgesindeki değişimlerle yaşanır. utanç sayılan nice davranış zamanla olağan karşılanırken, nice davranışlar da zaman içinde utanç sayılmazken utanç sayılır olur.
insanların ve toplumların yaşamlarında değerlerin yıpranması, eksilmesi ve değişimi salt utanç için değil tüm insan ve yaşam değerleri için geçerlidir.
günümüz insanları, birbirlerinden ayrı iki değerde, aşırılıklar göstermesi çok çarpıcı biçimde yaşanıyor. nedir bu değerler? birisi kıvanç ise, ötekisi de utançtır.
şunca uca gitmek yararlı olmaz: utanç kalmadı diyemeyiz. benzeri biçimde nedir bu aşırı kıvanç gösterileri?
insanların kendileri ve sevdikleri, sevildikleri ortamlarda birlikte olduklarının kazanımlarından kıvanç duymaları olağandır; anlaşılır. yaşamdaki benzeri siyasette de olur. duygu ve düşünce ortaklığında olduğun siyasilerin kitlelerin desteğini kazanmasından, iktidar uğraşında toplumsal kazanımlarından kıvanç duymak yerindedir. şu olmamalıdır: senin adına da olsa, karşıtlarını aşağılayıcı, yoksayıcı söylem ve davranışlardan kıvanç duyulmamalıdır. duyuluyorsa bu utanmazlıktır ve utanç vericidir sayılmasını atlamak da olmaz. "kutuplaşma" dediğimiz uzlaşmaz karşıtlıkların ilk göstergesidir kendinle uyumlu ya da kendin saydığın siyasilerin davranışlarının karşıtlarını ezici küçültücü söylemlerine ve eylemlerine de katılmamaya özenli olmak gerekir.
günümüzde yaşananları biliyoruz: karşıtlarını suçlu görüp, gösterme kıvanç verici olmamalıdır. suç ve suçlunun yargılanması toplumun geleneklerine, yasalarına ve tarihselliğine uyumlu yaşanmalıdır, yaşatılmalıdır.
yasalara karşıtlığı, yasalara uymazlığı, nasıl ki, olağan karşılayamazsak; birliktelik içinde olduğun siyasilerin karşıtlarını yasaları zorlayıcı gerekçelerle cezalandırma istek ve eylemleri de olağan saymamalıyız. siyasilerin yanlışlarını salt karşıtlarında değil, kendi siyasetçilerinde de görüp karşı durmak gereklidir. bunlar olmayınca siz ve biz ayrımı uzlaşmaz karşıtlıktan ötaye utanç vericidir. böyle durumlarda utanç duymak eksildikçe bölünmüşlük kaçınılmazdır.
iktidarlar salt kendi oydaşlarını, kendi yandaşlarını değil karşıtlarını da eşit saymalıdır. siyasiler toplumun bir bölüğünü kendisi için yararlı sayıp yüceltirken, öteki bölüğünü yararsız görüp yoketme girişimlerinden uzak durmalıdırlar. yararlılık ölçütünde dengesizlikler bölücülüğün başlangıcıdır.
siyasilerin bölücüleri değil, birleştiricileri değerlidir. siyasilerin bölücü olanlarına olumsuz tepkilerle birleştirici olanlarıyla olumluluk güveni duyup göstermek kıvanç vericidir ya da olmalıdır. karşıtı utanç vericidir.
uzun süredir toplumların önlerindeki siyasilerden kıvanç duymak azalmıştır. siyasilerden utanç duymak ise artarak yaygınlaşmaktadır. bu durum sevindirici bir değişim değildir; düşündürücü olmaktan öteye yeterince ve gerektiğince kıvanç duymak ve de utanç duymayı eksiklik değil güçlendirici saymak değişimlerine dönüş zorlanmalıdır.
3 ekim 2025, college station, texas.
