israil ile iran arasında savaş durumu yaşanıyor. ilk tepkiler ne oldu? israil iran'a saldırınca, iran tepki verirse, iran israil'e erişemez ve ardından, erişse de etkili olamaz oldu. geriye gidelim: 7 ekim 2023'te hamas'ın bir kolu israil'e saldırınca ilk tepki ne olmuştu? israil'in savunma hakkı doğmuştur en yaygın tepkiydi. israil iran'a saldırınca iran'ın savunma hakkı söz konusu olmadı. iran'a saldırmadan saldırıldı değil de, israil'in iran'a karşı "savunma hakkı" varsayıldı. kısacası, israil hep "savunma hakkını" kullanarak saldırıyordu. israil, neredeyse, iki yıldır gazze'de saunma hakkıyla saldırıdadır. iran ise saldırgan olduğundan savunma hakkı yoktur; olamaz.
ortada bir kargaşa olduğu açıktır. kim savunmadadır, kim saldırgandır karışmıştır. benzeri ukranya savaş durumunda da 2022 şubat'ından bu yana sürüyor. rusya saldırgandır. ukrayna'nın savunma hakkı vardır. ukrayna savunma hakkıyla rusya'ya direnmenin ötesinde ukrayna dışında rusya'ya saldırdığında da savunma hakkı aklı öne sürülüyor. kim saldırgan, kim savunuyor karışmıştır.
yakın zamanlarda hindistan pakistan arasında da saldırı ve karşı saldırılar yaşandı. iki ülkenin de nükleer güç olması küreselde korkuyu geliştirdi. nükleer saldırıların eşiği aşılacak kuşkusuyla korkusu hızla dağıldı. saldırganlıkla savunma hakkı karşıtlığı dağıldı. haklar ve korkular ötelendi. ne güne değin bilinmez.
ukrayna, gazze sürerek sıradanlaşırken israil-iran da hızla sıradanlaşma doğrultusunda gelişiyor.
neredeyse, bir ay önce zelensky ile purtin istanbul'da buluşacaktı ve ukrayna-rusya savaş durumu barış uzlaşımıyla sonlanacaktı. ne oldu ya da nasıl oldu da istanbul buluşması gerçeklenmedi sorgulanması gündemden düşmüştür.
israil-iran savaş durumu nasıl gelişir? israil saldırganlığı durmaz ve iran'ın yetersiz tepkileri sürüp gider. bu beklenti gerçeklik olursa savaş durumu durmaksızın değişmeyecektir ve gerilim dinmeyecektir.
her saldırıdan sonra anında kim kazançlı çıkar ve karşılıklı güç dökümleri ortaya dökülür. arada ölen insanlar sıradan "sayılar" olarak gündelikte sürer. iran'daki patlamalarda şunca ölü ve israil'deki patlamalarda az sayıda yaralılar açıklamasından kazanan yitiren yan dökümü ve yargılaması ortalığı kaplar.
her çatışma anında arabulucular ve barış öngörenler çoğalır. etkinliği hiçe yakın olanlar, barış için sözlerinin getirisi olmadan, iki yanı da suçlayarak ya da iki yana da gözdağı verdiğini sanarak, barış melekleri olurlar. iki yandan birini haklı sayarak suçlu gördükleri yanı barışta toplayacaklarını düşünmeni işlemediğini gördükçe seslerini eksiltmeden sürdürürler. abd, rusya, ab ve türkiye çokluk barış isteyen yanda olduklarını göstermek için öne çıkmaktan uzak durmazlar.
rusya-ukrayna karşıtlığında, israil'in gazze saldırılarında ve şimdi de israil-iran savaşında soyut olarak sıraladıklarımın karşılıklarını bulmak zor değildir.
kim kazanır, kim yenilir kazanç karşılaştırmaları benzer savaş durumlarının yakın uzak çevre ülkerinden kim kazançlı çıkar öngörüleri ve fırsatçılıkları da artar. iki yana da silâh satımları, hava üslerinden yararlandırmaları öne çıkar. savaş durumundakilerin savaş dışı olanları yanında görmeleriyle yanlarına çekme çabaları da eksik olmaz.
bu arada insanlar ölür, barınma, beslenme sorunları yaygınlaşır; salgınlar, açlıklar yıkımların sonuçları olarak savaş durumundan uzak ülkelerdeki insanların duygularını, vicdanlarını sızlatır durur. savaş durumları uzadıkça sıradanlaşır.
20 haziran 2025, izmir.
