barış umudu ve iyimserliği çekicidir ve her zaman canlı tutulmalıdır. kanlı savaş durumularının istenmeyen barışla sonlanması çokça yeniden savaş durumuna dönüşür. "kalıcı barış" büyük sözdür ve kolay kazanılır değildir.
günümüzde çözümsüz ortadoğu gerginliklerini, toplumsal çelişkileri ve kanlı savaş karşıtlıklarını "kalıcı barış"la sonlandıracakları savlarıyla ortalık çalkalanıyor. barış arayışlarına soğukkanlı ve akılcı yaklaşınca umut ve iyimserlik güç kazanıyor diyemeyiz.
ırak ve suriye'deki barış arayışlarını düşününce söylenecek çok söz vardır. önce temel ilkelerde açıklık gerekir: bağdat'ta, şam'da barış yepyeni oluşumlarla, yeni kimliklerle ve dışarının istem ve çıkarlarına göre gerçeklenmez. ırak'ı üç parça, suriye'yi beş parça yapıp dışarıdan yaşatamazsınız, yönetemezsiniz. yüzyıldır olanlar açıklayıcıdır ve belirleyicidir. ırak'ta ve suriye'de israil ve lübnan olmaz. olursa yüzyıl daha yüzyıldır yaşananlar yeniden yeniden yinelenir.
yine sykes-picot gündemde ısıtılıyor. ortadoğu'daki sorunları ve dinmeyen savaş durumunu sykes-picot sınırları ve dayatmalarıyla açıklamak yanılsamadır. sykes-picot açığa çıktığı günde tarihin çöplüğündeki yerini almıştır. sykes-picot yürümemiştir; yürüyemezdi de. nedeni de açıktır: türkiye ve iran o beklentileri ve haritaları anında yadsımıştır ve yokoluşunu getirmiştir. ya bağdat, ya şam diyebiliriz? bağdat ve şam'da da oldubittilere katılanların olmadığı zamanın bize öğrettiğidir.
zayıflamış ülkeleri paylaşmak ya da paylaştırmak için bölmek geçerli değildir; "kalıcı barış" hiç değildir.
türkiye 1916'da tarihinin zor günlerinde bağdat ve şam'dan anadolu'ya geri çekilmekteydi. kendi sınırlarını güvenceye almak uğraşı sonrasındadır. iran da öyledir: kuzey yönünden rusya'nın yayılmasına direniş günlerinde bağdat ve şam'da güç gösterecek iran yoktu. iran da sınırlarını ve halkının güvenliğini güvenceye aldıkça bağdat'ta ve şam'da dışarıdan dayatılan bölünme ve parçalamalara direnmişlerdir.
tarihin başlangıcında ya da 1916 koşullarında oluşturulanlar güçlülerin güçsüzlere dayatmasıdır. o günün güçlüleri("ingiltere" ve "fransa") zaman içinde güçsüzleşirken, türkiye ve iran 1916'ya göre güçlenmişlerdir. kısa süreli sscb'nin ve anında abd'nin bağdat ve şam'da 1916'nın güçlülerinin yerlerini alması gerçeklendikçe, yine, ankara ve tahran'ı abd yanına alamamıştır. abd yanındaki türkiye ve iran "kalıcı" olmamıştır. 1989'la iran da, türkiye de abd'nin bağdat ve şam'da varoluşuna karşıtlıklarını açıkça göstermişlerdir.
abd'nin iran'la ve türkiye'yle sorunu bağdat ve şam'da abd'nin bölme ve yönetmelerine direnmeleridir.
günümüzün türkiye ve iran'ı 1916'nın güçsüzlüğünde değillerdir. ayrıca, günümüzün abd ve ab'si de ortadoğu'da dayatma gücünde değildir. bağdat ve şam'da oluşan devlet ve siyasi güçlenmeler, önünde sonunda iran ve türkiye ile barış içinde olacaklardır. abd'nin ve ab'nin birbirleriyle ya da birbirlerinde bağımsız türkiye ve iran'ı bağdat ve şam'dan uzaklaştırması gücü yoktur ve olanı da barış değildir. abd'nin kalıcı barış dediği yüzyıllık kalıcı savaşın yüz yıl daha kalıcılığı olur.
abd'nin türkiye'yi iran'la savaşır duruma zorlaması da geçersiz bir beklenti ve korkudur.
30 mayıs 2025, izmir.
