abd'de seçimler geride kaldı. beklenmedik sonuçlar, beklenmedik biçimde hızla açıklandı. beklenmedik neydi? temsilciler meclisi'nde demokratlar çoğunluk olur beklentisi gerçeklenmedi. sayımlar sürüyor ama, demokratlar'ın temsilciler meclisi çoğunluğuna varmaları zor görünüyor. abd senato seçimleri sonuçları da hızla belirlendi ve senato'da cumhuriyetçiler çoğunluğu kazandı. senato sonuçları bekleniyordu ama, cumhuriyetçiler için kazanımın bunca tartışmasız ve hızla belireceği beklenmedikti. başkanlık seçimi ortada olur beklentisi vardı aylardır ama, trump'ın, tartışmasız güçlü delege sayısıyla hızla başkanlığı kazandığı açıklandı.
büyük beklenti ve korku neydi? cumhuriyetçi oyların sayılmayacağı ve ardından kitlesel tepkiler ve patlamalar yaşanabileceği. seçim sonuçlarıyla sokak kargaşalıkları ve sayım tarışmaları yaşanmadı. yüksek katılım bekleniyordu ve beklenen düzeyde olmasa da katılım yüksekti.
abd seçim sonuçları eyaletler düzeyinde onaylandıktan sonra gerçeklenen durumun 2016 ve 2020 seçimlerine göre karşılaştırılmaları daha anlamlı ve geçerli olacaktır.
ilk değerlendirme şudur: cumhuriyetçiler tüm abd yaygınlığında ve toplumsallığında beklenenden güçlü öne çıktılar ve yöneten parti konumundalar. seçimlerin onaylanmış sonuçlarıyla değerlendirmeler daha güçlü, gerçekçi ve geçerli olacaktır.
abd anayasallığı ve siyasal geleneğinde seçimlerin onaylanması süreci uzuncadır. önce eyaletler düzeyinde ve sonrasında abd senatosu onayı yaşanacak ve 20 ocak 2025'te başkan seçilen trump'ın and içme töreni, son başkan biden'den görev devir teslimi ve yeni evre.
geçiş süresinde trump'ın yeni bakanlar kurulu oluşturması, meclislerin yönetim önderlerinin seçimleri ve "meclis komiteleri"nin güç dengelerine göre dağılımları oluşacak. 20 ocak sonrasında senato'da bakanların ve atanacak yeni kamu görevlilerinin açıkta/kapalı ortamlarda tartışılıp onaylanma günleri yaşanacak. bunlar güç oluşumunun zorunlu ve atlanamaz adımlarıyla aşamalarıdır. yeni yönetim oluşumunda trump üst akıl olacak ama, tek akıl olmayacaktır. oluşum ve uzlaşım yaşanmadan trump ve çevre güçleri üzerine çok söylenecektir. seçim sürecinde olduğu gibi: geçiş sürecinde söylenecekler de, abd içinde-dışında önyargılardır, önyargılıdır.
şimdi gündem sayımın güvenle tamamlanması ve iki parti için de onaylanan sonuçların kabul edilmesidir. bundan da önemlisi: uzun süreli "geçiş süreci"nden yararlanıcı olmak yanlısı beklenmedik atılımlar olabilir. bilinmez ve önceden öngörülemez. "geçiş süreci"nde biden yönetimi egemendir ama, seçimleri kazanmış trump'ın önderlik edeceği yönetimle kısıtlıdır. kısacası, seçimler bitti, sayımlar ve sonuçlar hızla gerçeklendi ama, geçiş süreci atlanamaz ve yaşanacaktır.
abd işleyişinde yürütme gücünün başı seçilen başkandır ama, güçler toplanmış değil ayrılmıştır. meclisler de önüne geleni onaylama gücü değildir. senato ve temsilciler meclisi çoğunluklarının direnme ve uzlaşma gücünü öngörmeyen, zorlayan yürütme kolay yönetemez.
trump, öncelikle, dışişleri, adalet, maliye ve savunma bakanlarını açıklayacaktır. ayrıca, güvenlik kurulunu nasıl ve kimlerle oluşturacaktır da tamamlayıcı seçmeler olacaktır. bu süreç kolay yaşanır olmayacaktır. bu sürecin nasıl yaşanacağı, karşıtlaşmalarla uzlaşımlar olmadan söylenecekler boşunadır ve hızla boşta kalacaktır.
8 kasım 2024, college station, texas.
