abd seçimlerinin sonucu beklenmedik oldu. burası açık. bundan sonrasının belirsizliği de çok açık. beklenmedik sonucun getirdiği belirsizlik abd'nin içinde dışında kolay anlaşılır olmayacaktır.
abd demokrasi tarihinde ikinci trump yönetimi beliriyor. başkan trump ikinci yönetimini oluşturmada korkusuz ve güç gösterisinde diyebiliriz. oysa yakından izlendiğinde ve değerlendirme yapıldığında önceden kurgulanmış yönetim kuruluşunun zayıflıkları hızla açığa çıkacaktır.
abd'de başkanlık gücü anayasallık temelinde yaşanır. başkan "tek adam" değildir ya da söyledim yapacaksınız ve yaptım oldu yürümez. abd'de başkanlık üst güç değildir. abd'de güçler ayrımı ve güçlerin denetim ve kısıtlama gücü belirleyicidir. bu ne demektir? trump'ın yönetim için atadıklarının tamamı "senato"da sorgulanacak ve onaylanmaları zorunludur. senato'da cumhuriyetçiler çoğunluğu cumhuriyetçi başkanın her önerdiğini tartışmadan onaylar algısı da, beklentisi de yanılsamadır.
ayrıca, devletin yürümesinde temsilciler meclisi trump'ın yasalarını oylayacak kurum değildir. şurası daha doğrudur: cumhuriyetçi çoğunluğun temsilciler meclisi yasalarını yürütmekle yükümlüdür başkan. başkan yasaları yeniden görüşülmek üzere meclislere geri yollayabilir ama, sonunda meclislerin çoğunluğu belirleyicidir. başkanın yasama komutu vermesi kolay değildir ama, meclislerden onaylanmış yasaları yürütmesi görevidir. bu işleyişi başkan seçilen trump değiştiremez. başkan trump partinin de başkanıdır ama, cumhuriyetçi parti yukarıdan aşağıya işlemez. bu işleyişi şöyle anlamalıyız: başkan trump ile yasama arasına uyum ve uzlaşım zor olacaktır ve karşıtlaşma ve çatışmalar eksik olmayacaktır.
daha da önemlisi: başkanın ve meclislerin onayladığı yasaların anayasallığını yargılayacak üçüncü güç de her yasada başkanın yanında olmayacaktır ve yasaları geçersiz kılma gücü olacaktır. yargıçları seçme gücü başkanındır ama, onaylama gücü senato'nundur.
en önemlisi de: iki yıl sonra temsilciler meclisi yeniden seçime gidecektir; ayrıca, senato'nun üçte biri de yenilenecektir. kaldı ki: temsilciler meclisi ve senato çoğunluklarında parti değiştirme kişisel seçmedir. meclislerde üye olmak için parti onayı gerekmez ve üyelerin adaylıkları kendi seçmeleridir.
sonuçta, trump'ın kendisinin, çevresinin sandığı gibi ya da abd dışından sanıldığı gibi trump'ın kararlarının ve söyleminin yasal ve "yasa" olmadığı yaşanan gerçeklik olacaktır.
ya türkiye? türkiye'de gereksiz ve zamansız bir hoşgörülü umutlanmada olanlar var. sanılan ya da kamuya yansıtılan nedir? abd'de türkiye'nin güvenliği gereği suriye ve ırak'taki varoluşu türkiye yararına kararların odağı bir güç oluştu. bu algı anlamsız ve yanlış bir beklenti ve değerlendirmedir.
abd türkiye yararına karar vermez; veremez. burası tartışmasız olmalıdır. abd'de türkiye'yle karşıtlaşmayı zorlayacak yönetim oluşmaz ve oluşacak yönetimle uzlaşım da kolay olmaz. bunu akp-mhp birlikteliğinin bilmemesi de düşünülemez. gün gelir, günü geldiğinde bilmeyenler bilir mi diyeceğiz? bugünden söylenecek açıktır: yanlış adım atmayı bırakalım; adım atmakta özen birincil olmalıdır.
15 kasım 2024, college station, texas.
