birbiri ardından yaşanan seçimlerden her siyasiliğin çıkardığı sonuç geçerli midir? gündelikleri de, tarihsellikleri de karşılarında faşizm görenlerin ortak yargısı: "faşizm"e geçit verilmedi. birleşik krallık'ta, iran'da ve sonunda fransa'da "faşizm" sonlandı demediler ama, önde olması durduruldu. oysa biliyoruz ki: bir sonraki seçimde, o "faşizm" diye yargıladıkları, yine açıkta uğraşıyor olacaklar.
uzun süredir küreselde seçimlere yaklaşımlar, değerlendirmeler ve yargılar değişmiyor: "faşizm" önlendi, durduruldu ya da geriledi. doğal ki, kimi partilerin ve önderlerinin "yalıtılması" sonucu çıkıyor bu ortak yargıdan. bu durumda soru açıktır: ne güne değin?
siyasette, 1989 çncesine değin bunun karşıtını yaşadık ve o zaman ki ortak sonuç: "komünizm"in durdurulmasıydı. bugün de karşıtlarını "komünizm" gören "faşizm" diye anılan siyasilikler egemendir. son seçimlerd "faşizm"i getirecekler diye korkanların ya da korkutulanların korkusudur "komünizm gelir" yaygarası.
örneğin, birleşik krallık seçim sonuçlarından ne faşizm geriletildi; ne de komünizm başkaldırdı. birleşik krallık'ta faşizm-komünizm ayrılıkları, karşıtlıkları seçim yarışında değillerdi. tutucular("muhafazakâr parti") yönetememezlikten hem kendi içlerinde, hem de toplum içinde parçalandılar. "işçi parti" ise sessizce ve yönetilemezliği yeniden yönetilire dönüştürmede seçmenlerden güven verdiler/aldılar. birleşik krallık ne bölünmüştü; ne de uçurumun kıyısından kurtuldu. işçi partisi birleşik krallık'ta ne değiştirir? nasıl ki, tutucular köklü bir değişm değil de, kargaşa yaşanır/yaşatır konuma vardılarsa; işçi partisi de kargaşayı uyumlu yaşama dönüştürme başarısını yaşatırlarsa seçmenler huzur bulurlar. yok onlar da iç parçalanmalarla ülkede parçalanmaları birbirine karşıtlıkta öfkelendirirlerse: "liberal demokratlar" sıradadır.
iran seçimlerinden çıkan sonuç da beklenmedik değildir ama, olacağı kestirilebilir değildi. 1979'da gerçeklenen "iran devrimi" savunucularının yaşattığı yalıtılmışlık iran'ın yaşanan gerçekliğidir. iran'ın çevresiyle ve küreselle yakınlaşma özlemine baskılara iran'da güçlü/yaygın tepki olduğu biliniyordu ama, tepkinin seçimde açığa çıkması bastırılır varsayılıyordu. iran'da yeni yönetimin "iran devrimi"ni sorgulama ya da kökten değiştirme diye bir gücü yoktur. öyle bir durumu ancak ve ancak abd/ab ile israil ve suudiler bekler. yeni yönetimin zorlanacağı durum da şu olacaktır: abd/ab, israil ve suudiler ile eşdeğerde ve onlardan bağlantısız yalıtılmışlık zincirlerini koparıp atmak. iran'ın içindeki yansıması iki türlü yaşanır: iç ve dış barış ile gündelik yaşamda huzurlu ve gönençli("müreffeh") bir toplumsallık.
fransa'da seçim sonuçlarının ortaya çıkardığı da açıktır: fransa'ya özgü çok parçalılık ve "yönetememezlik" görünümüyle gerçekliği. tek başına en güçlü siyasilik "birliktelikler"den uzak ve yalıtılmışlığını aşamamıştır. marine le pen'in adıyla özdeşleştirilen "ulusal birlik" cephesi fransa'nın çoğulluğunda üçüncü cephe konumundadır. birinci konumdaki "yeni halk cephesi" seçim birlikteliğini yönetme birliğine yükseltebilir mi? iktidardaki cumhurbaşkanı macron'un "birlikte" cephesi is ortadaki siyasi konumunu öteki iki cephenin arasında ikinci olarak seçimlerden çıkmıştır.
fransa seçimlerinin getirdiği üç parçalılığın ötesinde birinci parçanın kendi içnde en çok parçalı oluşudur. daha da ötesi seçimlerin sonucunda üç cephe de öteki cephelerden yönetme amaçlı birliktelik arayışına karşı olduklarını açıklamışlardır. fransa seçimlerinin sonuçlarını yeni gerçeklik olarak değerlendirmeliyiz: çok parçalı toplumlarda tek parça iktidarları geride kalmıştır.
küreseldeki seçimlerin sonuçlarını kolaycı ve açıklamakta yetersiz faşizme ya da komünizme karşı cepheleşmeden öteye düşünmeliyiz. çoğulculuğun yaşandığı ve sıradanlaştığı toplumsallığın gerçekliğidir çok parçalılık ve yönetememezlik karmaşaları.
12 temmuz 2024, college station, texas.
