küreselde 2024'ten ötesini etkileyecek seçimler birbirlerini izliyorlar. beklendiği gibi iran ve fransa seçimleri birinci aşamada belirlenmedi. iran'da ikinci aşama iki adayla 5 temmuz'da yaşanacak. fransa'da ise 7 temmuz'da ikinci aşama seçimi yaşanacak. birleşik krallık'ta ise seçimler 4 temmuz'da yaşandı ve sonuçlar tartışmasız kısa sürede belirlendi.
iran seçimlerinde cepheler beklendiğinden değişik oluştu diyemeyiz. iki beklenti de gerçeklendi: 1. katılım düşük ve 2. 2009'da doruğuna çıkan zorla bastırılmış değişim/yenilenme umutlarını yeşertecek sonuç alındı diyebilir miyiz? evet. ikinci aşama sonuçları da kesinliğe vardığında çözümlenmesiyle değerlendirmesini yapmak daha açıklayıcı olacaktır.
baskıcı iran toplumsallığıyla siyasetinde değişim ve yenilenme yanlılarının "şiddetle" bastırıldığı ama, yokedilmediği birinci aşamanın çarpıcı gerçekliğidir. ikinci aşamada iran düzeninin baskıcıları ve zorlayıcıları birleşikliklerini gerçeklese de iran'da güçlü bir değişim/yenilenme isteğinin üstü nasıl örtülür?
iran'da şiddetle ezilmiş ve bastırılmış değişim/yenilenme yanlılarının seçimlerden nasıl bir güç kazanıp, açıkta nasıl siyaset yapacaklarını kestirmek için erkendir. iran'da devrim'i sorgulayacak, devrim'i geriye döndürecek bir gelişim zordur ve beklenmemelidir. iran'da güç kazanan ve açıktan siyaset yapacak değişimcilerin yenilenme programının temeli özgürlüklerin bastırılmasını dengelemek olacaktır. iran devrim'inin tutucularını durdurmak da, tümden elemek de zordur. uzlaşım nasıl oluşur bilinmez ama, uzlaşımın iran'ı daha güçlü kılacağı açıktır.
fransa seçimlerinin ilk aşaması da iran'daki değişim/yeneilenme benzeri yıllardır bastırılmış ve itilmiş, yoksayılmış fransa'nın "ulusalcı toplanma" yanlılarını iktidara taşımasa da, iktidarı soluğunu kısıtlayıcı güçtedirler. şunu da bekleyebiliriz 7 temmuz seçimlerinden: sonunda fransa "marine le pen"i seçti! bu nasıl olabilir? birinci aşamada yüzde 33'ü biraz aşmış "marine le pen"in ulusalcı cephesi eksik oylarını nereden alabilir?
siyasi bilimciler ve siyaset uzmanları yüzde otuz üçlük cephe'den eksilme olmayacağında ortaktırlar. yüzde 28'lik "le pen"e tek oy vermeyecek cephenin de oylarında eksilme beklenmiyor. geriye iktidardaki yüzde yirmilik "merkez" oylarıyla yüzde 10'luk cumhuriyetçi seçmenlerin oylarının nerede toplanacağının belirsizliği kalıyor.
seçimleri, genellikle, kendi partisi ve cephesini tartışmasız oylayanların kaçmamalarıyla "o/nlar gelmesin de" korkusu belirler. fransa'da da seçimi belirleyecek olan belirsizlik bu olacaktır: yüzde yirmi ve yüzde on cephelerinin çevresinde toplanma bu seçimde beklenemez. yüzde yirmi ve yüzde on cepheleri eksilmeyen yüzde otuzüçü iktidara taşıyacak güveni bulur mu? "marine le pen" seçilmek için de, yönetmek için de kararlı oylarının desteğinin eksilmeyeceği güvencesiye öd,nler verecektir. verilen sözler ve ödünler marine le pen'i iktidara taşıyacak mıdır? 7 temmuz akşamı sayımlar açıklanınca değerlendirmesini daha açık yapabiliriz.
4 temmuz birleşik krallık seçimlerinin hızla gerçeklenen sonuçlarının, beklenene uyumlu "muhafazakâr parti" ve "başbakan rishi sunak"ı götürdüğü, yerlerine "işçi partisi" ve başkanı "keir starmer"ı getirdiğini biliyoruz. gelenin gideni aratmayacağını ama kalıcılığının kolay olmayacağını erkenden güvenle söyleyebiliriz.
5 temmuz 2024, college station, texas.
