kıbrıs'ta elli yıldır barış vardır. 20 temmuz 1974'ten öncesi ve sonrası kıbrıs'taki türk varlığı için siyah beyaz, akşam sabah ayrımındadır. 20 temmuz 1974 sabahı güneşin doğuşu ve karanlığın aydınlığa dönüşmesi elli yıldır kıbrıs türkleri için barış yaşamıdır. barışın kazanılması silâhla olmuştur ve barışı değiştirme yönünde silâhlı saldırı yaşanmamıştır.
19. yüzyıl'ın sonundaki, girit adası benzeri, savaşla kazanılan barış masasında yitirilmemiştir. kıbrıs'ta barış kalıcı kılınmıştır ve bunun değiştirilmesi olanaksızdır.
15 temmuz 1974'te kıbrıs cumhuriyeti'nde, anayasal hakları yoksayılmış türk topluluğunun, kıbrıs'ta yaşaması, bireysel şiddetten ve baskılardan öteye kaygı verici sampson darbesiyle sarsılmıştı. o günün chp-msp siyasi birlikteliği ve bülent ecevit ile necmeddin erbakan'ın ortak kararıyla kıbrıs cumhuriyeti'nin kurucu anlaşmasının yürürlükteki güvenlikçisi türkiye cumhuriyeti birleşik krallık yetkililerine darbenin yokedilmesi çağrısına olumlu yanıt alınamadı. tek çözüm, türkiye'nin tek başına, "nikos sampson"un askeri zoryönetiminin türklerin yaşamına erişmeden durdurulması oldu.
20 temmuz 1974 günün aydınlanmasınıyla türk silâhlı kuvvetleri kıbrıs'ta türklerin yoğun olduğu yerlerde egemenliği değiştirici askeri eylemini başlattı.
küreselin o günkü "soğuk savaş" konumunda beklenmedik bir durumdu yaşanan. nato ve abd türkiye'yi önleme ya da durdurma yönünde askeri caydırma gücü oluşturmadılar. anında "ateşkes" önerisi yaptılar. nato içinde sovyetler birliği'ne karşı oluşturulmuş "güney kanadı"nda ortaya çıkan çelişik durumun çatışmaya dönüşmeden durdurulması "çağrı"dan ötesine varmadı.
sovyetler birliği "1968 prağ askeri işgali"yle uluslararası ilişkilerde yalıtılmış ve dondurulmuş konumdaydı. abd ise vietnam'da askeri varlığını uzlaştırma uğraşındaydı. ayrıca, abd içinde başkan nikson'un görevden alınması baskıları doruktaydı. abd de, sscb de içlerine dönüktü. yunanistan ise 1967'den o güne değin askeri yönetimdeydi.
tsk'nin kıbrıs'ta türkler için barışı sağlamasının bir sonucu nikos sampson'un darbe yönetiminin sonlaması olurken; ikinci sonucu da, yunanistan'daki askeri darbe yönetiminin sonlanması oldu. yunanistan da kıbrıs'ta türk silâhlı kuvetlerine saldıracak siyasi ve toplumsal destekten yoksundu.
türkiye'nin, cumhuriyet tarihindeki, ilk kez sınırları dışındaki hava-deniz-kara kuvvetlerinin yereldeki direniş güçleriyle eşgüdümlü eylemi ve zaferi zaman içinde geriletilmesinin uğraşları dinmeksizin sürmüştür ama, tsk'nin ve türklerin kıbrıs'taki varlığının barışını, güvenliğini ve egemenliğini sarsıcı bir etkinlik olmamıştır. kıbrıs'ta barış sürekliliktir; değişmesi de, değiştirilmesi de düşünülemezdir.
20 temmuz 1974'ün türkiye'deki yansımaları da değiştirici olmuştur. ilk ve değişmez tartışma şudur: ateşkes erken uygulanmıştır ve 18 ağustos'ta ikinci eyleme gerek duyulmuştur. ikinci askeri eylem elli yıldır uluslararası ilişkide yalıtılmışlığın temeli olmuştur. ikinci eylem o günkü chp-msp birlikteliğini de sarsmıştır. bülent ecevit, kıbrıs barış eyleminin askeri başarısını siyasi güce çevirme ve tek başına iktidar olma kararıyla başbakanlık görevinden kendi isteğiyle ayrılmıştır. bülent ecevit başkanlığındaki chp tbmm'de "erken seçim" kararını onaylatamadığından öteye "milliyetçi cephe" birlikteliğini de önleyememiştir.
abd'nin türkiye'ye "silâh ambargosu" uygulaması nikson sonrası ford yönetiminin yaptırımı yaşanmıştır. türkiye nato üyesi olduğundan sonra gerilediği "ulusal savunma sanayii" atılımlarının da itici gücü olmuştur abd'nin "silâh ambargosu" yaptırımları. bu yaptırımların zorladığı iktisadi koşullar uluslararası pazardaki "petrol bunalımı" ile çakışmıştır. türkiye'de gündelik yaşamı etkileyen bu yaptırımlar ve pazar kısıtlamalarının getirdiği zorluklara tepki toplumsal düzeydeki "kutuplaşmayı" arttırarak, sokak çatışmaları gündelik yaşamın sıradanlığına dönüşmüştür.
1960'larla yükselen ve yaygınlaşan sendikal örgütlenmeler ve eylemlilikler cephesi, demokratikleşme hedefinde toplaşırken, chp 1977 seçimlerinden tek başına siyasi iktidar çoğunluğuna erişememiştir. ardından kısa süreli yapay birliktelikler de toplumdaki karşıtlaşmayı eksiltici olmazken "milliyetçi cephe" yasama ve yürütmede gücünü sürdürmüştür.
kıbrıs barış eylemi, bülent ecevit ve chp içinde tartışmasız korunmuştur. chp'yi ve bülent ecevit'i siyasi olarak geliştirici olmadığından öteye bülent ecevit'i sorgulayıcı ve küçültücü siyasiliklerin chp'den kopmasını getirmesinden öteye kıbrıs barış eylemi'ni yoksayıcı siyasiliklerin ortaya çıkmasını getirmiştir. 1980 askeri zoryönetiminin siyaseti durdurma ve yönetmesi bülent ecevit ve necmeddin erbakan için olduğunca türkiye için de zorlu yaşanmıştır.
türkiye'de uzun süre siyasetin 1974 chp-msp birlikteliğinden ayrı yönde ilerlemesine karşın kıbrıs'ta türklerin barış kazanımı kalıcılığını sürdürmüştür.
19 temmuz 2024, college station, texas.
