"küresel" 1989 sonrasının yeni kavramıdır. sanılır ki: küreseli abd temsil ediyor ya da küreselin egemeni abd'dir. değildir.
"soğuk savaş" süresince abd'yi abd karşıtları ya da sscb yanlılarıyla sosyalistler, kurtuluşçular "emperyalizm" olarak bellediler, gördüler ve gösterdiler. abd'yi 1989 sonrası da "emperyalist" niteleyenler çoktur. 1989'la yaşanan büyük sarsıntının en büyük sonucu "sscb"nin yetmiş dört yıllık varoluşunun sonlanmasıydı. sscb karşıtı abd'nin de "tek süper güç" kalışıydı. abd, yirminci yüzyıl boyunca "süper güç" olarak varoldu. 1989 büyük sarsıntıydı; yenilenme değil değişim idi. her yenilenme değişimdir ama, her değişim yenilenme olmaz. abd 1989'la değişmedi de; yenilenmedi de.
yirminci yüzyıl boyunca abd "süper güç" olmanın dışında "demokrasi"nin de odağıydı. abd'nin demokrasi ve süper güç odağı ve doruğunda olması içiçeydi. abd'nin "süper güç" oluşu tartışmasızdı ama, abd'de demokrasi tartışılır idi. abd'de demokratlar ve cumhuriyetçiler ayrımı önemsenmez ve ikisi de abd'dir sayılırdı. abd'de partiler ve partiler arasındaki ayrımlar da hem bilinmez, hem de önemli sayılmazdı. abd dışında bir abd vardı ve abd'deki yönetim/yürütme gücündeki değişimler keskin ve açık olmazdı. demokrat johnson yönetimi ile cumhuriyetçi nikson yönetimi, özellikle, dış ilişkilerinde ve siyasetlerinde benzerlik ve süreklili gösterirdi.
örneğin, 1960'ların ortasından yetmişlerin ortasına vietnam'daki savaşı demokratlar savaşı sürdürürken, cumhuriyetçiler savaş karşıtlarıyla özdeşleşmezdi. vietnam savaşı'nı durdurmak için oy isteyen ve çoğunluğu kazanan cumhuriyetçi nikson'a karşı da demokratlar savaşı sürdürücü davranmazlardı. vietnam savaşı abd'nin savaşıydı ve demokratlar da, cumhuriyetçiler de abd savaştan yenilmeden çıksınlar, savaş sonlansın isterlerdi.
1975'te vietnam savaşı sonlandığında yürütme gücü ve yönetimde demokrat başkan carter vardı. abd içinde demokrat carter dışa karşı zayıf görünmekle eleştirilir ve suçlanırdı cumhuriyetçi siyasetçiler yanında. 1980'de cumhuriyetçi reagan'ın yürütme ve yönetme gücünü almasını getiren eleştiri demokratlar'ın carter ile dışarıda abd'yi küçültmesi ve geriletmesiydi. demokrat carter başkanlığı döneminde iran abd birlikteliğinden kopmuştu ve orta amerka'da da nikaragua abd'den uzaklaşmıştı.
1980'lerde abd dış ilişkilerinde sscb ile önceki dönemlerin "nükleer silâhsızlanma"yı geriletirken, abd etkinliğinden gerilememeyi öncelikleştirdi. abd-sscb "nükleer savaş"a gidiyor korkusu demokratların eleştirisi olurken sscb yanlısı değillerdi. cumhuriyetçi başkan reagan sscb ile "nükleer "silâhsızlanma" olarak başlayan "soğuk savaş" yumuşaması sonunda sscb'nin beklenmedik çöküşünde cumhuriyetçi başkan demokratlar ile uzlaşıktı.
cumhuriyetçiler 1989'la dağılan sccb ve sonlanan "soğuk savaş"ın getirdiği tek "süper güç" konumunu sscb ile ilişkili ırak ve suriye'yi parçalama yönünde kullandılar. bu gelişimle abd süper güç konumunu küresl güç olarak yansıtma ve "yeni dünya düzeni" diye yansıtınca "soğuk savaş" boyunca sscb ile özdeşleşmiş/yandaşlaşmış güçler abd'nin küreseli belirlemesine karşı durdular. bu karşı duruşta kavram kargaşası yaşandı: emperyalizm küreselcilikle özdeşleştirilirdi.
abd dışında küreslcilikle karşıtlık, abd ve abd kapitalizmi karşıtlığı sayıldı. abd içindeyse: abd karşıtlığının abd dışındaki yaygınlığı geliştikçe, abd içine yansıması ise, abd'de küreselcilik karşıtlarının açığa çıkması oluştu. abd'de demokratlar küreselci ve cumhuriyetçiler ulusalcı ya da demokratlar abd karşıtlarıyla birleşik, cumhuriyetçiler abd karşıtlarına karşı durumda yeni bir kavram kargaşası oluştu. abd dışa karşı birlikteliğini içteki karşıtlıklarıyla yaşar oldular ve kutuplaştılar.
abd içindeki karşıtlaşmalar kutuplaşmayı geliştirirken abd dışındaki abd karşıtları abd kapitalizmine karşıtlıklarını geride tutarken abd'nin kendi içine dönmesini ve ulusalcılığına karşı küreselliğe dayanak oldular.
abd'de 5 kasım 2024'e yönelişte abd içindeki demokratlar cumhuriyetçiler karşıtlığına abd dışındaki liberaller, ilericiler ve domrasi yanlıları abd'nin cumhuriyetçi yarısını giderek "ulusalcılıktan çok "faşzimle" ilişkilendirmeyi seökinlik olarak görmeye başladılar. bu durumda da abd'nin içindeki parçalılık abd karşıtlığında da parçalılığı getirdi. abd'yle olmayı abd demokratlarıyla olmak ve faşizme karşı olmak sayanlar ile abd cumhuriyetçileri karşıtlığını faşizme ve emperyalizme karşıtlık yaşadığını sayanlar kendi ülkelerinde birbirlerinin karşıtı konumuna geldiler.
5 kasım 2024 abd seçimleri yolunda abd içi ve abd dışının kavram kargaşalarını ve karşıtlıkları gelişerek sürecektir.
26 temmuz 2024, college station, texas.
