2024 yılında küreselin pek çok yerinde seçimler yaşandı, yaşanacak. rusya seçimleri çoktan geride kaldı ve küreseldeki etkisi yok düzeyde oldu diyebiliriz. rusya'da demokrasi ve seçimler önemsenecek siyasallıklar değildir. 1989 sonrası çok partililiğe geçiş günlerinde olabilir mi denen yaşanmadı. hızla, 1991 sonrası olabilir "çok partililik" kısa süreli ve saman alevi gibi yaşandı ve söndü. nedenleri rusya'nın tarihselliği ve toplumsallığıyla açıklanabilir. önemli olan neden olmadının tartışmasından çok olmadığını görmektir. olmadığı açık. iki temel nedeni oldu: 1. rusya'nın içerisinde çok partililik deneyimini kuracak siyasiler yetersizdiler ve 2. rusya'nın içinden önce ve çokluk "dışarıdan" karışmalar olabiliri yaşatmadılar. sonuçta, rusya'da 1991 sonrası yeşeren filizleri kırağı vurdu, karlı kışlar dondurdu ve yeniden baharı göremediler. rusya'da karmaşık çok partililik kurudu.
rusya'da "çok partililiği" getirecek kurucu parti olmadı. yapay birlikteliklerle "rusya" kavramını süreklileştirecek, uygulamada, "tek partililik" 2000'lerin egemen devlet işleyişi olarak süregitti. uyulacak bir anayasa değil de, olana göre uyarlanılarak değişen anayasa ile yaşanan rusya'da demokrasi günün gerçekliği değildir. rusya'nın içinden rusya'yı koruyan ve ilerleten bir parti ve partileşmeler olur mu? olacaktır demek için öngörü yanıltıcı olur; olmadığını söylemek ilk adım olur. sonuçta, 15-17 mart başkanlık seçimlerini vladimir putin yüzde seksensekizi aşan çoğunlukla kazandı. ortada siyasi parti yok ve tek parti değil de partisizlik kazandı. yetmiş dört yıllık sovyetler birliği düzenini yıkan parti olmadığından kurucu parti konumunda bir parti de oluşamadı.
meksika'da durum değişiktir. rusya'da 1905-1917 arasında süregitmiş devrim uğraşı, meksika'da benzeri sürede ve 1910-1920 arasında yaşandı. 1929'da kurucu parti arada ad değşiklikleriye 1946'da "pri(devrimci parti)" adıyla 2000 yılına değin iktidarını sürdürdü. meksika'da devrimi gerçekleyen ve koruyan parti çok partililikte de varlığını sürdürdü. oysa rusya'da komünist parti, devrimle kazanılmış iktidari dirençsiz vermenin güçsüzlüğüyle eridi gitti. rusya'da sovyetler birliği sonrası parti oluşumları güçsüz ve yetersiz kalırken meksika'da geç kazanılan çok partililik hızla çok partili, seçimli demokrasi geleneğine erişti. kurucu parti olan "pri" yetmişbir yıllık süregiden gücünü "pan(milliyetçi hareket)" yitirdi. "pri" üst üste iki seçimi yitirdikten sonra 2012-2018 süresinde başkanlık seçimlerini yine kazandıysa da, 2018'de yenik çıktı. 2018-2024 süresince meksika başkanı olarak ülkeyi yöneten obrador'un oluşturduğu siyasi birlikteliğin adayı claudine sheinbaum 2024 seçimlerinden de yüzde altmışa yakın oy çokluğuyla kazandı. başkanlık için "pri" aday göstermedi ve "pan" adayının oylanmasını istedi. kısacası, kurucu partiler "pri" ve "pan" birleşik olarak da ikinci parti konumunda kaldılar. bundan sonrası da "pan" ve "pri" için zorlu yaşanacaktır.
güney afrika'da siyasilik özgüllükleri olan bir karmaşadır. 1948-1992 arası süregiden ayrımcılık sonrası 1994'te ilk seçimde yerli nüfusun kendi özgür partileri "anc" iktidarı tek başına kazandı. yaklaşık otuz yıldır süren ve iç çatışmalarla zorlu yaşanan süreç 2024 seçimlerinden de birinci parti olacak çoğunluğuna karşın ilk kez yasamada yüzde ellinin altında kaldı. yönetimi sürdürmek için nasıl birliktelikler oluşturacaklarını göreceğiz. şunu güvenle söyleyebiliriz: güney afrika'nın 2024 sonrası geleceğinde "anc" gerileyerek değişen bir parti olacaktır. geçiş sürecinde oluşacak yeni birlikteliklerle "anc" gücünü bir süre koruyacaktır "anc" karşıtı birliktelikler de iktidar olmanın yolunu bulacaklardır. 2024 seçimlerinin sonuçları 1994 seçimlerinin sonuçları düzeyinde etkin bir dönemeçtir.
son olarak güncelde hindistan'daki seçimlerin sayımı da gerçeklendi. hindistan'ın kurucu partisi "inc" 1990'larla öncesine göre seçimlerde sıkça geride kalmaktadır. 2014 seçimlerinden bu yana iktidarın değişmez partisi olan "bjp" ve siyasi önderi modi 2024 seçimlerinden de birinci parti olarak öndedir. kurucu parti olan "inc" 2024 seçimlerinden 2014 öncesi gücünde değil ama, oylarını çoğaltarak yeniden iktidar olma yolunda gelecek seçimlere güven kazanmıştır. modi ve bjp için beklenen oya erişilemese de kazanılan güç iktidarlarını sürdürmeye yeterlidir.
kurucu partiler tümden yokolmuyorlar ama, iktidarlarını yitirdikten sonra yeniden iktidar olmaları zorlu yaşanıyor. kurucu partileri iktidardan indiren partiler de kazandıkları güçlerini korumada iktidar süreleri uzadıkça zorlanıyorlar. birbirine benzemez rusya, meksika, güney afrika ve hindistan seçimlerinin sonuçlarını ve sonrası gelişimlerini izlemekte yararlar çoktur. iktidarların sürekliliğinden çok değişebilirliği konusunda ülkeler benzerlikler gösterirken, değişimlerin gerçeklenmesi zorlu oluşuyor.
7 haziran 2024, college station, texas.
