chp türkiye'nin kurucu partisi ve en uzun süreli siyasi güç odağıdır. türkiye'de kendini chp'yle özdeşletirenlerin ortaklıkları seçim öncelerinde ve seçim odağında oluşur. seçimlerin sonrasında seçimlerle chp'de yığılanların en büyük eleştirileri chp'ye yönelir. kısacası, "kitle partisi" özelliği ve kimliğiyle chp seçmenleri türdeş değildirler ve olamazlar.
chp'nin karmaşık görünümü tek parti döneminde de, çok partili evrede de "kitle partisi" özelliğinden uzaklaşmamıştır.
1965 seçimleri sonrasında başlayan ve 1980'le sonlanan chp oluşumunun "sosyal demokrasi" seçimi ve konumlanışı da değişik değildir. "işçi hakları" ya da "sendikal örgütlenmeler" konusundaki söylemleri ve yaklaşımları chp'nin kendisi değildi/r. chp'nin üçüncü başkanı bülent ecevit'in "sosyal demokrası" açılımlarının tarihselliği gününde de, sonrasında da az anlaşılmıştır ve doğru değerlendirmelerden uzaktır. bülent ecevit'li chp mehmet ali aybar'lı "tip" kabarışı ve topluma çekiciliğini chp'yle denetleme etkinliğidir. bülent ecevit "işçi iktidarı" uğruna siyasilik değildir. "işçi iktidarı" korkusunu yumuşatma ve denetleme siyaseti olarak tarihsel işlevini yaşamıştır.
1980 sonrası yasal olarak sonlandırılan chp'den ortaya çıkan ve avrupa'nın "sosyal demokrasi" ya da "sosyalist partileri" ile birlikteliğe öncelik veren siyasilerin bülent ecevit'i önder görmemeleri de, bülent ecevit'in o siyasilikleri "demokratik sol" olarak toparlayıcı olamaması da doğru anlaşılmamıştır.
1990'larla yeniden ortaya çıkan chp de ne sosyal demokrat idi; ne de olabilirdi; olmadı da. deniz baykal'ın bülent ecevit'in chp'sini değil de bülent ecevit öncesi chp'sine öncelikli siyaseti 1990'lar boyunca 1970'ler chp'si siyasileşmiş olanlar için hep eleştiri ve karşıtlık olarak görüldü/gösterildi.
deniz baykal önderliğindeki chp "sosyal demokrat" özlemi olmayanların, sosyal demokrasi ile ortaklıkları olmayanların siyasi odağıydı ve hep baş düşman sayıldı. anap'lı ve sonraları akp'li olamayan kentlilerin, avrupa ya da batılı yaşam özlemcilerinin zoraki toplanma yeriydi ve hep karmaşa ve çelişkilerle yaşandı 1990'lar. 1980'lerin ortasında abd ve ab'nin desteğini almış ayrılıkçı/özerklikçi kürt siyasetçiler chp'nin sosyal demokrat özlemcilerine chp'den daha çekici geldi. bu durum kürt siyasetlerini de yozlaştırdı ve türkiye toplumunda kürt siyasetlerine "çifte kavrulmuş" tepki odağı oldu chp ve deniz baykal yönetimleri. chp'nin ulusalcılığı da, devletçiliği de yanıltmacaydı.
bülent ecevit'in "dsp"si daha ulusalcı olmasına karşın, daha devletçi değildi. chp'nin halkçı olmayışına tepkiydi ve halkçılar/ulusalcılar gönülsüz ve örgütsüz bülent ecevit çevresinde tutunmaya çalıştılar. sonuçta, ne chp ne de dsp "iktidar" hedefinde güç olamadılar ve etkisiz kaldılar.
bülent ecevit 2005 sonrası siyasi ortamdan eksilmesi de durumu değiştirmedi. türkiye'de kendini seçkin ve ayrıcalıklı konumda sayanlar chp'nin eleştirmenliğinden düşmanlığına varacak tepkicilikleriyle kürt siyasiliklerine dayanak ve payanda konumuna yükseldiler. bu durumdan en çok yararlanan da akp oldu. akp'nin "chp zihniyeti" düşmanlığıyla liberal-sosyalist azınlığın chp düşmanlıkları olmayacak birliktelik olarak yaşandı. 2010 anayasa halkoylaması, 2011 genel seçimleri ile "kürt" ayrılıkçılığını/özerkçiliğini "açılım" oyalanması chp'yi etkisiz ve akp'yi demokrasi, eşitlik, barış ve uzlaşım odağı olarak varsayılmasını getirdi.
2011'de tunus, mısır, libya ve suriye'de ortaya çıkan "arap baharı" diye adlandırılan çevre koşulları ve abd'nin, ab'nin yanlış yönlendirmelerinin sonucunda akp'nin abd/ab ilişkileri sarsıldı. abd'nin 2012 seçimleriyle abd/ab türkiye'yle karşıtlaşması türkiye'de akp'nin abd/ab'yle uyumdan uyumsuzluğuna evrildi.
chp ve türkiye'de chp'de odaklananlar bu değişimi anlamadılar, bilmediler ve uyarlanamadılar. kılıçdaroğlu'nun önderliğndeki chp yönetimi akp'nin abd/ab ile çatışmasında akp'ye olan öfkeye öncelikli ve abd/ab'yle uzlaşık yarar umdular. bu siyaset de olamazdı ve olmadı. kılıçdaroğlu ne ecevit, ne de baykal siyasetlerinde yetişmiş siyasetçiydi. kılıçdaroğlu devşirme chp'liydi. 1960'ların, 1970'lerin ecevit'li chp'sini de, 1980'lerin, 1990'ların baykal'lı chp'sini de bilmeyen, anlamamış birikimsiz, yönsüz bir siyasetçi olarak gelgitlerle chp'yi yerinde saydırdı.
kılıçdaroğlu baykal'la olmakla olmamak arasındaki uçlardan kendi olması on yılı aştı. özgür özel de kılıçdaroğlu benzeri siyasetçidir: birikimsizdir, yetersizdir. chp'nin 2010 öncesini de, türkiye'yi de anlamadığını, bilmediğini yaşarak kendi oluncaya chp'ye yarar sağlayabilir mi? özel en azından kılıçdaroğlu'nun gelgitlerini içinden yaşamış ve bilendir. kılıçdaroğlu'nun baykal'la baykal'a karşı olmasının getirisi olmadığını kılıçdaroğlu ile olarak kılıçdaroğlu'na karşıt olmak siyasetlerinin boşuna olduğunu anlamış olmasının siyasetine varması çok zaman almamalıdır. türkiye'de kılıçdaroğlu'na tanınan süre özel'e de tanınacaktır diyemeyiz.
17 mayıs 2024, college station, texas.
