g20 yeni bir oluşumdur ve yeterince kurumlaşmamıştır. ilk soru g7 varken g20 ne oluyor ya da neden g25 değil de g20?
1989'a gelinceye "soğuk savaş" boyunca birleşmiş milletler, nato, varşova paktı ve bağlantısızlar ile yönlendi ve yürüdü uluslararası ilişkiler. islam ülkeleri, arap ülkeleri ve bölgesel kalkınma örgütleri ile amerikan devletleri örgütlenmesi dışında avrupa birliği'ne varan iktisadi pazar örgütlenmeleri de önemli devletlerarası birlikteliklerdi.
1989'da sonlanacağı anlaşılan soğuk savaş sonrası dağılan ve dağılmayan örgütlenmelerle 1989 sonrası ortaya çıkan birliktelikler günümüzü nasıl belirledi ya da geleceği nasıl belirleyecektir?
önce şunu görmeliyiz: akılları 1989 öncesinde donmuş olanlar, 1989 sonrasını da "emperyalizm" ve kapitalizm ile anti-kapitalizm olarak yaşamakta direndiler ya da soğuk savaş karşıtlıklarında dondular kaldılar. 1990'ların başında bir süreliğine, yeniden sovyetler birliği olacak beklentileri ile şimdi gerçel değil gerçek sosyalizm olacak beklentileri de eksilmedi.
somut duruma bakarsak, soğuk savaş'ın sonlarında ortaya çıkan ve etkinleşen g7 birlikteliğiyle "yeni liberalizm" ve karşıtlığı da uzunca süre uluslararası ilişkileri çözümlemede, durum ve konum belirlemede geçerli göründü.
şunu da gözardı edemeyiz: avrupa birliği, özellikle sovyetler birliği'nin dağılmasının daha bağımsız kıldığı orta ve doğu avrupa ülkelerinin de katılımını sağlayarak yaygınlaştı. pasifik'te atlantik'e benzer bağımsız asya odaklı birliktelikler öne çıktı. bu birlikteliklerin çoğu coğrafya birliktelikleri ve iktisadi pazar ortaklıkları temelinde oluştu ve gelişti. bu arada "opec" de küreselde petrol üreten ülkeleri birlikteliği olarak güçlü bir iktisadi siyasi birlikteliktir. 2006'dan bu yana, başlangıçta "bric" ve sonrasında güney afrika'nın da katılımıyla ortaya çıkan "brics" oluşumu da 2023'teki toplantısı sonrasında genişleme yolunda yeni altı ülkeye çağrıda bulunmuştur.
ayrıca ve daha da önemlisi kıtalararası ve coğrafyalardan özerk iki kuruluş g7 ve g20 düzenli olarak avrupa birliği düzeyinde ve birleşmiş milletler dışında birliktelik olarak varlıklarını sürdürdüler.
g7 yeni bir kuruluş değildir. 1975'te başlayan birliktelik uzun süreli ve iktisadi pazar birlikteliğinden çok siyasi bir biraraya geliş ve birarada oluştur. başında fransa, almanya'nın batı yarısı, abd, birleşik krallık, japonya ve italya'dan oluşan g6 idiler ve birinci toplantı sonrasında kanada da katılarak g7 olarak bilindi ve yaşadı. 1991'de sovyetler birliği'nin dağılması sürecinde rusya'nin geçici katılımından dolayı önce 7 1/2 ve 1997-2014 arasında rusya ile birlikte g8 olarak yaşadı. rusya'nın 2014'te kırım'ı rusya'ya katması sonrası rusya'yı dışlayarak g7 olarak sürdürdüler. avrupa birliği de 49. doruk birlikteliği için g7 ülkelerinin devlet başkanları ya da başbakanları japonya'da hiroşima'da 19-21 mayıs günlerinde biraraya geldiler.
g7, 1970'lerin petrol buhranı ile önem kazanan ve soğuk savaş'ın sonlanmasının hızlandırıcısıdır. g20 ise 2008'deki abd odaklı küresel iktisadi buhranla öne çıkan ve süreklilik kazanmış bir oluşumdur.
neden g20 de, g25 ya da g30 değil? şöyle de sorabiliriz: birleşmiş milletler varken, neden onca ayrı ve ayrıcaklı birliktelikler oluşuyor? bu birlikteliklerde neredeyse tamamında abd başı çeken kurucu üye ya da egemen üye konumunda olmuştur. benzeri biçimde abd'nin yer almadığı ya da abd karşıtlığı üzerine biraraya gelişler de hep olmuştur: şangay birlikteliği, islami ya da arap birliği ile brics en önemlileridir.
soğuk savaş sürecinde etkinliği az olan çin halk cumhuriyeti ile soğuk savaş sonrası etkinliği sarsılan rusya g20 içinde önemli devletler olarak vardılar. 9-10 eylül tarihlerinde hindistan'da toplanan g20 ülkeleri doruk toplantısı'na putin ve şi jinpin'in katılmayışları g20'nin geleceği için anlamlı bir eksikliktir. çin ve rusya olmadan g20'nin geleceği olur mu ya da nasıl bir g20 olur için öngörüler de, değerlendirmeler de 9-10 eylül ve sonrasında uluslararası ilişkilerin canalıcı odaklarından olacaktır.
8 eylül 2023, college station, texas.
