1989'la yaşanan değişimin istenmeyen sonuçları, yeşeren umutların bastırdı. yine de: 1989'la geriye dönüşü olmayan bir şleriye sıçrama yaşandı.
1989'da ne olduğunu unutanlar çoktur. 20. yüzyıl uzun süre sscb'nin tarihte ortaya çıkmasının sürdürülmesiyle yokedilmesi karşıtlığında yaşandı. 1917'de rusya'da gerçekleşen sscb deneyiminin küreselin değişik yerlerinde yinelenmesi uğraşları başarılı olmadı. 1917 sonrası sscb'nin yayılması olgusu da 1945 sonrasıdır. hitler almanya'sının ve öncesinde ingiltere ve abd'nin başaramadığı sccb'yi yoketme uğraşlarının ardından sscb asya'daki varlığını perçinlemeden öteye avrupa'nın doğusunda uzun süreli sscb egemenliğine girdi. kısacası, abd ve avrupa sscb'ye karşı ilerlerme uğraşında avrupa'dan yitirdiklerinden oldular.
ikinci dünya savaşı'nı bitiren abd ile ingiltere'nin birlikteliğine sscb'nin katılımı ve fransa ile çin'in "veto hakkıyla" oluşturulan "birleşmiş milletler"in ortaya çıkışı içiçedir. 1945'te san fransisko'da birleşmiş milletler kuruluşuna beş ülkenin genişletilmesiyle ulaşıldı.
1917'den ikinci dünya savaşı öncesinde sscb'nin tek ülkede varoluşu ve korunması savaş sonrası sscb'nin yayılmasını getirdi. sscb'nin yayılması "soğuuk savaş"ın bşlangıcı ve sürdürücüsüydü. ikinci dünya savaşı'nın bir sonucu da: 1949'da çin'in japonya işgalini yoketmesiyle iç savaş'tan mao'nun önderliğinde çin komünist partisi'nin egemen olmasıydı. çin komünist partisi 1949 başarısında sscb'den aldığı yardımları, abd'den aldığı yardımları yeğledi ve sscb ile çin birlikteliği oluştu. bu durum da abd'yi çin'le karşıtlaştırdı uzun süreli.
soğuk savaş sscb ve sscb yaygınlaşmasıyla etkinliğine karşı gelişirken çin sscb ile birlikteliğinden ayrı düştü. çin sscb'den uzaklaşması abd yakınlaşmasına dönüşmedi ama, "üçüncü dünyacılık" akımını ve birlikteliğini getirdi. abd'nin önderliğindeki sscb'nin yayıolmasına önleyici nato'ya karşı da sscb'nin başını çektiği varşova paktı'nın oluşması gecikmedi. "üçüncü dünyacılar" birlikteliğinde çin, hindistan, mısır ve yugoslavya etkin ülkelerdi.
1972'de beklenmedik bir gelişim olarak kissinger'in çu en lay ile önünü açtığı mao-nikson buluşmasının "soğuk savaş"ı sonlandırıcı olmaktan öteye "üçüncü dünyacılığı" bitirici olduğu 1989'la yaşandı. 1989 sonrasında nato yerinde dururken, varşova paktı 1 temmuz 1991'de sonlandı. 25 aralık 1991'de de sscb sonlandı. soğuk savaş sürecinde nato'dan ayrı olarak, başlangıçta ticaret ve gümrük birlikteliği temelinde altı avrupa ülkesi'nin geliştirdiği "ortak pazar" avrupa'da yeni ülkelerin katılımıyla "avrupa birliği"ne vardı.
"soğuk savaş" süresinde "birleşmiş milletler" abd yanlısı ülkelere karşı sscb yanlısı ülkelerle "bağlantısızlar" olarak da bilinen "üçüncü dünyacılar"ın birlikteliğinde abd'nin belirleyicilikte zorlandığı bir ortamdı. abd 1970'lerle birleşmiş milletler'de gerilemesini geriletmek yolunda önce "g5(abd, birleşik krallık, almanya, fransa ve japonya) ve ardından kanada ile italya'nın da katılımıyla "g7" olarak süregitti. 1989 sonrası 1998'de rusya'nın da katılımıyla 2014'e değin "g8" oldular.
1989'la biten "soğuk savaş" öncesi başlayan birleşmiş milletler sürdü. "soğuk savaş"la başlayan nato sürdü. "soğuk savaş"ın ilerleyen süresinde gelişen g7 de sürdü. "varşova paktı" sonlandı; "üçüncü dünyacılar" dağıldı. avrupa birliği sscb'nin yayılmasının yerini doldurmaktan öteye yayıldı. 2000'li yıllarla "g7" de etkinliğini yitirirken "g20" oluşumu gelişti.
bu arada, arap ülkeleri birliği ve islam ülkeleri örgütlülüğü de özgül önemde uluslararası birliktelikler olarak soğuk savaş süresince ve sonrasında varlığını sürdürdü.
1989 sonrasının henüz etkinliği yeterince anlaşılmayan gelişimlerinden birisi "şangay topluluğu" ile "brics" diye anılan brezilya, rusya, hindistan, çin ve güney afrika ülkelerinin oluşturduğu ülkeler birlikteliğidir. 2009'da brezilya, rusya, hindistan ve çin'in başlattığı ve 2010'da güney afrika'nın katılımıyla "brics" 22-24 ağustos günlerinde doruk toplantısında birlikteliği geliştirmek yönünce 6 ülkeye katılımı duyurdu. 1 ocak 2024'le genişleyecek "brics" topluluğuna çağrı duyurulan ülkeler şunlardır: arjantin, mısır, etiyopya, iran, suudi arabistan ve birleşik arap emirlikleri.
1945'ten 1989'a gelişen küresel ilişkilerdeki çatışmalar, uzlaşımlar, birliktelikler geride kaldı. 1989 sonrasında bitenler, süregidenler oldu. 1989'la yeni arayışlarla, yeni birlikteliklerle ve yeni oluşumlarla küreselde ilerliyoruz. "brics" ve yeni katılımların ne için ve neleri karşısına alacağı gelen on yılların siyasi, iktisadi ve askeri sorunlarında nasıl çözümlerin aracı olacağının başlangıcındayız.
25 ağustos 2023, college station, texas.
