11-12 temmuz günlerinde litvanya'nın başkenti vilnius'ta "nato doruğu"nda iki karara ya da sonuca odaklanılmıştı. birinci olarak isveç'in onca yıl sonra nato üyeliğine başvurusu sürencemeden karara dönüşecek mi sorusunun yanıtı alındı. türkiye'nin isveç'in türkiye'nin kendi güvenliği konusunda isveç'in nato'ya katılımına direnci kalktı. isveç'in önündeki son engel kalktı. ikincisi birincisinden de zordu ve ukrayna'nın da nato üyesi olmasına nato üyelerinin topluca direncinde değişim olacak mı sorusunun da yanıtı nato ve ukrayna için olumlu oldu. ukrayna'nın nato üyesi olması için hemen olacak diyemeyiz ama, nato ülkelerinin ukrayna'nın istemine dirençleri esnedi diye görmeliyiz.
türkiye'nin bir yılı aşkındır olmazlandığı isveç'in nato'ya katılımının onca sözlere karşılık oldubittiye gelmesi ya da bitirilmesi nato'yu güçlendirici mi olacaktır? rusya'nın çevresinden kuşatılmasında finlandiya ve isveç'in nato'ya katılmaları rusya'yı kısıtlayıcıdır. avrupa'da nato'ya katılmayan ülkeler sayısı iyice azalmıştır: avusturya, bosna-hersek, irlanda, isviçre, malta, moldova ve sırbistan ne zaman nato üyesi olur tartışması gündemde değildir.
2023'te rusya'ya en yakın noktalardan biri olan vilnius'ta toplanma rastgele bir seçim değildi. 2024'teki nato doruk toplantısı da nato'nun 75. kuruluş yılı olarak yeniden washington'ta gerçekleşecek.
avrupa birliği üyesi olmayan nato ülkeleri de vardır: irlanda, türkiye. şurası bilinen gerçektir: nato avrupa birliği'nin askeri gücü değildir.
vilnius'taki 2023 nato doruğu türkiye'nin isveç'i üyeliğe olumlaması ile sonuçlandı. ayrıca, ilk kez, ukrayna'nın nato üyeliği de nato'nun yakın geleceğinde olabilirliği açıktan istenir oldu.
türkiye'de akp-mhp birlikteliği siyasi iktidarı finlandiya ve isveç'in üyeliklerine direncinde önce finlandiya ve sonunda da isveç'e evet dedi. bu siyasi seçmenin türkiye için ve de akp-mhp birlikteliği için değerlendirilmesi ve anlamalandırılmasında ortaya çıkan tepkilerin getirileri neler olur?
vilnius yolunda erdoğan, yeniden avrupa birliği görüşmeleri türkiye için başlatılmalıyla türkiye'nin isveç konusundaki kararının olumluya dönüştüğü anlaşılmıştı. 2012'den bu yana abd/ab ile çatışmalı gelişen türkiye ilişkilerinde nato ilişkileri de tartışılır olmuştu. şurası açıktı: türkiye'yi nato üyeliğinden uzaklaştıracak nato'da güçbirliği yoktu ve yoktur. benzeri de doğrudur: türkiye'nin içinden de nato'dan ayrılmasını isteyen siyasi gü. yoktur. vilnius nato doruğu türkiye'nin nato'dan ayrılma yönünde bir sonucu olmayacağı biliniyordu ve onaylanmış oldu.
türkiye'nin avrupa birliği'ne üyelik katılım isteminin yeniden akp-mhp birlikteliği için bir yenilik midir? ayrıca, bir süredir, duraklamaksızın gelişen rusya ile birliktelikte bir değişiklik olur mu? türkiye açısından, akp-mhp birlikteliği için rusya'yla karşıtlaşma beklemek yanlıştır. benzeri olarak şunu da görmeliyiz: rusya'nın türkiye'yle oncadır buncadır geliştirdiği birlikteliği zorlayacağını da düşünmemeliyiz. şurası da açıktır: abd/ab ve nato için türkiye kuşkulu birliktekliği sürecektir; akp-mhp siyasiliğinde abd/ab'ye ve nato'ya yaklaşımdaki kuşkular da değişmeyecektir.
türkiye'nin isveç'e evet demesi karşılığında avrupa birliği'ne katılımı da hızlanacaktır ise uzak düştür. kaldı ki: almanya'nın iktidardaki yetkin siyasisi olaf scholz türkiye'nin ab üyeliği ile isveç'in nato üyeliğine evet demesinin ne işkisi vardır sorgulamasını açıktanyapmıştır olaf scholz türkiye'nin ab üyesi olması için görüşmelerin açılması yararlı olur demesinin getirisi türkiye'nin ab üyeliğini kolaylaştırıcı olur diye almak ve anlamak yanlış olur. benzeri yönde abd'nin türkiye'nin ab'ye üyeliğini desteklemesinin de önemi ve getirisi dün olmadığı gibi, yarın da olmayacaktır.
ilginç olan bir nokta da şudur: hulusi akar ve mevlüt çavuşoğlu isveç'in nato üyeliğine direnen hükümetin etkinleri iken, isveç nato'da olabilir diyen yaşar güler ve hakan fidan da akp-mhp birlikteliği hükümetinin yetkin siyasileridir. önceki akar-çavuşoğlu ya da günümüzdeki güler-fidan birbirleriyle çelişkili ve uyumsuz değillerdir. isveç'in nato üyeliğine direnen de, esneyen de akp-mhp birlikteliğidir. bu arada akp-mhp karşıtları ne dünde, ne de bugün nato'dan ayrılma ya da ilişkileri güçlendirme konusunda özgün ve açık siyaset geliştirmemişlerdir. vilnius toplantısı öncesinde de, sonrasında da akp-mhp nato kararlarını özünden tartışan akp-mhp karşıtlığı olmamıştır.
akp-mhp dün ne demiş, bugün ne dedi çelişkilerini yineleyerek toplumdan siyasi destek görmek olmaz.
14 temmuz 2023, college station, texas.
