türkiye'nin çok partili siyasi yaşamında demokrasi anlamında sorunlar çoğuldur. demokraside en önemlisi ya da önceliklisi sıralaması yanlıştır. sorunların çoğu süreklilik gösterir ve birazı da siyasi partilerin önderlerine göre geçicidir.
1950'ler boyunca dp-chp çekişmesi salt menderes-inönü karşıtlaşması değildir. iktidardaki dp ile karşıtı chp arasındaki uzlaşmazlıklar ağır sonuçlara varmıştır. tbmm'de dp yetkililerinin chp sözcülerini susturucu ve bastırıcı saldırganlıkları toplum katmanlarında derin gerilimlerin kaynağı olmuştur. dp'nin hızla 27 mayıs 1960'ta noktalanacak yokoluşa giderken siyasi söylemleri ve duruşları sonucu toplumda "kardeş kavgası" görünümüne dönüşmüştür. dp'yi ve iktidardakileri sonlandırmada "28-29 nisan" olayları tbmm'deki karşıtlaşmalarının toplumdaki yansımasıdır.
bir yandan chp'yi "meclis dışı"na itme zorlamaları, bir yandan "vatan cephesi" benzeri gereksiz ve anlamsız bölücü ayrışmalar dp'nin önlemediğinden öteye neden olduğu kışkırtmalardır. doğal olarak chp de yaşama tepkisi gösterdikçe içinden çıkılmaz sarmal kaçınılmaz olmuştur. 27 mayıs 1960 bu gerilimin uzlaştırılmasını "anayasa" ile sağlamayı öngörmüştür. sonraları "1961 anayasası" diye anılan metinin oluşumu ve halkoylaması 1950'nin iktidarı dışında, dp karşıtlarının siyasilerin etkinliğinde olmuştur.
1960'larda iktidar önce "koalisyon" olarak gerçeklenmiş ve gecikmeden 1961 sonrası 1965'te ikinci seçimle ap'nin "tek parti" iktidarına varılmıştır. 1950 benzeri 1965'teki seçimde iktidar dışında karşıta dönüşen chp ile ap iktidarıyla 1950'lere göre daha uyumlu bir siyasi yaşam egemen olmuştur. ap-chp ilişkileri doğal iktidar ve karşıtlığı olarak gelişirken ortaya çıkan tip karşıtlığı ap-chp'yi "seçim yasası" değişikliğinde ve "kıbrıs" odağında uzlaşım sorunsuz yaşanmıştır.
1050'ler boyunca abd ile ilişkiler ya da "soğuk savaş"ta abd'yle birliktelik ve sscb karşıtlığında dp-chp ilişkileri sorunsuz yaşanmıştır. 1950'lerin abd ile birliktelik temelindeki yakınlık ve uzlaşm 1960'larla ap-chp arasında da sorunsuz sürmüştür. "12 mart 1971 muhtırası" sonrasında da "1961 anayasası"ndaki değişikliklerde ap-chp birlikteliği türkiye'de geçici bir uzlaşım ve yatışma getirmiştir siyasette. 1973 seçimlerinin barış içinde yaşanması iktidarın ap'den chp önderliğine geçişi getirmiştir. 1974'te "kıbrıs barış" atılımı da chp-msp iktidarı ile ap karşıtlığında gerilimsiz yaşanmıştır.
1980 sonrası yaşanan evrede anap iktidarı "siyasi yasaklılar" ortamında iktidar ve karşıtları ilişkisinde "yapay" bir iktidar yapısıyla sürmüştür. doğal olarak eli kolu bağlı iktidar karşıtlığı 1987'yle kazanılan özgürlüklerin sonucunu 1991'de anap'ı iktidar dışına itmiştir.
1991'le yeniden doğallığına kavuşan iktidar ve karşıtları ilişkisinde 1965 sonrasının "tip"e karşı birlikteliğin benzerini "pkk"ye karşı olarak yaşanmasını getirmiştir. 2002'den bu yana iktidar "pkk" ile siyasi uzlaşım arayışı geliştirdikçe türkiye'de iktidar karşıtlarıyla uzlaşmaz çelişkilerin odağına dönüşmüştür. 7 haziran 2015'e değin yaşanan süreçte "tek başına" iktidar olan ve koruyan akp karşıtlarından mhp'yi "pkk"ye karşı yanında bulmuştur.
2015 sonrasında iktidar karşıtlarını "pkk" ile işbirlikçi görür ve gösterirken akp karşıtlığı da ikiye çatlamıştır. akp-mhp'ye karşı hdp'yle olabilenler, hdp'yle olmayacaklar ve olunmazcı karşıtlık günümüzün gerçekliğidir. 2023 seçimleri bu düğümlenmeyi nasıl çözer ya da düğümlenme "kördüğüme" mi dönüşür? 2023 seçimlerinin öncelikli anlamı ve önemi bu olacaktır.
11 kasım 2022, college station, texas.
