türkiye'de seçimler geçerli anayasa ve yasalara uygun gerçekleşecektir. ya sonrası? seçimler sonrası anayasa nasıl değişebilir ya da değişecek midir?
türkiye'de anayasacılık yeni değildir. cumhuriyet tarihinde de, öncesinde de anayasa uygulamaları vardır. 1924 anayasası cumhuriyet'in ilk anayasası olarak başlangıçtır. 1960'da anayasa sonlanıncaya değin değişimler olmuştur. anayasada değişimlerin, yeniden yazımların ve uyarlamaların olması doğaldır. 1961 anayasası doğal olmamıştır.
27 mayıs 1960 ile 6 ocak 1961 süresi anayasal bir süreç midir? 6 ocak 1961 kurucu meclis çalışmaları sonucunda 9 temmuz 1961'de halkoylamasıyla başlayan ve 15 ekim 1961 seçimleriyle oluşan tbmm gücünü halktan ve anayasadan almıştır. 1961 anayasası "geçici maddalerle" uzun süre yürürlükte kalmıştır.
1961 anayasası "12 mart muhtırası" gölgesinde değişime uğramıştır. 1971'de gerçeklenen anayasal değişim, 1961 anayasası'na göre yapılmıştır. 12 eylül 1980 1961 anayasası'nın yoksayan bir etkinliktir. 12 eylül sonrası yeniden yazılan ve kurucu meclis ile halkoylaması sonucunda yürürlüğe konan 1982 anayasası da içeriği dışında 1961 anayasası sürecinden geçerek oluşturulmuştur ve "geçici maddeleri" olmuştur.
1982 anayasası da birçok değişimle 1982 anayasası temelinde değişimlere uğrayarak yeni bir anayasallık evresine varılmıştır. 16 nisan 2017'de anayasa 1982 benzeri özünden ve temelden oynamalarla değişime uğramıştır.
1924'ten bu yana yaşanan anayasa ve anayasallık bir ve benzer olmamıştır. tek partiden çok partili düzene ve nice duraklamalarla yaşanan anayasaların ülke tarihinde uzun sayılmayacak sürelerle tümden geçersizleştirilmesi gelecek için de değişebilirliği "doğallaştırmasa" da sıradanlaştırmıştır.
günümüzde, çok partili ama "üç cepheli karşıtlık"ta her cephe anayasa değişiminden sözediyor. bir yanda akp-mhp birlikteliği yeniden anayasa değişimi arayışında. benzeri biçimde, altılı masa birlikteliği de seçimler sonrasında anayasa değişimi çalışmalarını sürdürüyor. "hdp"nin içinde bulunduğu "ne o, ne de öteki" karşıtlığının da, varlıklarının güvencesini sağlayıcı "anayasa değişimi" istemleri açıktan biliniyor.
16 nisan 2017'de halkoylamasıyla olumlanan son büyük değişimden sonra anayasayı değiştirme gücünü kim bulur ve anayasa uzlaşımları nasıl gerçeklenir? anayasa değişimi seçimlerin öncesinde mi gerçeklenir? seçimlerin getireceği ya da getirmeyeceği değişimle anayasa değişime uğrayacak mıdır?
görülen açıktır: türkiye'nin yürüdüğü seçimlerin anayasa değişimini zorlayacağı açıktır. anayasa değiştirecek güç nasıl oluşur seçimlerle mi belirlenir; yoksa, seçimler anayasa değişimi sonrasında mı gerçeklenir?
25 kasım 2022, college station, texas.
