türkiye 2023 seçimleriyle yön değişimi yaşamalıdır. bu sonuç istenendir ve gerçeklenmesi olasıdır. bu sonucu sağlayacak birliktelik de altılı masadan çıkacaktır.
altılı masa seçimi kazanacak aday birleşimini sağlayabilecek midir? altılı masanın iki sorunu vardır: 1. altılı masada bir adayda birleşmeyi ilk aşamadan sonraya bırakmayı başarması; 2. altılı masanı birleşeceği tek aday ya da çoğul adayda partililerin katılımını sağlamak.
öyle görünüyor ki: altılı masadan tek aday olarak chp'nin başkanı kemal kılıçdaroğlu gösterilmediği sürece chp seçmeni oylamaz. oysa, ilk aşamada her parti kendi adayını göstermelidir. ikinci aşamada birleşme ençok oy alanda sağlanır.
seçimlerde başkanlık seçimi de, meclis üyeleri seçimleri de eşdeğerde önemlidir. başkanlık seçimi türkiye genelindeki siyasi etkinlik olacaktır. oysa meclis üyeleri seçimleri ise yereldeki etkinlik olacaktır. seçmenler başkanlıkta kendi partilisine oy verirken, meclis üyeleri seçiminde yerel adaylara yönelenebilir. aykırısı da olabilir: başkanlıkta kendi partisinin aday seçimini oylamazken, meclis üyeleri seçimlerinde kendi partileri dışında oy kullanabilirler.
bu çözümlemede temel varsayım açıktır: gelen seçimlerde partilerin aday seçimlerini seçmenleri oylamayabilirler. nedeni de açıktır: partililer ya da partili üyeler aday seçimlerinde söz sahibi değillerdir ve yetkisizdirler.
partilerin içinde partililerin sorumlulukları istenirken, hakları yok düzeyde kısıtldır. partililerin partideki yetkisizlikleri yeni durum değildir ve gelen seçimler sürecinde doruğuna çıkacaktır. türkiye'de çok partili siyasi yaşamda partiler değil ama, partililer sorunu belirgindir ve düzelme sürecinde değil yozlaşma sürecinde gelişmiştir.
2023 seçimleriyle tükenen partiler yaşanan gerçeklik olacaktır. seçim sonuçlarıyla tükenme sürecine giden parti de yeni bir olgu değilidir. yeni olan şu olacaktır: tükenen parti sayısı her seçimde yaşanandan çok olacaktır. dar çerçeveli "kadro" partileri sultası ve saltanatı 2023 seçimleriyle yıkılacaktır; yıkılmalıdır. bu sonuç da türkiye'de demokrasinin gelişimi yönünde etkili olacaktır.
altılı masa akp-mhp adayına karşı öfke ve nefretten öteye gidebilir mi? gitmesi zorunludur. altılı masa salt altı partinin başkanları ve karar oluşumu düzeyinde kalırsa sonuç alması zordur. altı masa aday/lar oluşumunu "demokrasi" amacıyla ve demokrasi anlayışında partlilerinin daha yaygın ve etkin katılımıyla gerçeklemelidir.
altılı masa demokrasi geleneğinde aday/lar seçimini gerçekleyemezse seçimler de, seçimler sonrası da türkiye için zorlu yaşanacaktır.
16 eylül 2022, istanbul.
