türkiye ve nato uzlaştı. madrid yolunda atıp tutmalar, neredeyse, nato'nun sarsıntı yaşayacağı görünümünde yansıtıldı. madrid buluşmaları ve toplantıları sonucunda nato'nun güçlendiği bir uzlaşıma varıldı.
türkiye, ilk kez, bu düzeyde kuşkulu ve güvensiz bir ülke konumunda yaşandı madrid öncesi. madrid sonrasında ise türkiye'nin nato bağlantısı değil ama, nato'nun türkiye bağı güçlendi diyebiliriz. türkiye nato ülkeleri arasında daha güvenilir bir ülke konumundadır diyebilmek için erkendir diye düşünmemiz gerekir.
görünürde nato'yla çelişen ve çatışan türkiye konumundan türkiye'yle uzlaşık ve birleşik bir nato görünümü nasıl sürecektir? türkiye ile nato ilişkilerinde görünümle gerçeklik uzlaşık mı gelişir, çatışık mı?
nato yetkililerinin de, türkiye'nin üst düzey yöneticilerinin de madrid sonucu uzlaştıkları açıklamalarından "zafer" görüntüleri/söylemleri kalıcı olmayacaktır. uzlaşım iki yan için de doğrusudur ve nato için de, türkiye için de yararlarınadır. uzlaşımı yansıtan anlaşma belgesinden beklentiler ve uygulamalar değişik gelişebilir. nato'nun genişlemesi nato için güçlülüktür. nato yeni kazandığı güçle daha saldırgan olmayacaktır. nato'ya kazandırılan güç savunmanın artırılmasıdır ve rusya karşısında caydırıcılıktır.
nato ve türkiye rusya saldırılarından korunmalıdır. rusya'nın nato'ya saldırması da, nato'nun rusya'ya saldırması da düşünülemez. madrid sonrası öncesinden daha açık olarak yeniden saldırıdan çok savunmaları güçlü kılmıştır. nedeni de açıktır: rusya için saldırı cephesi yayılmıştır ve saldırı sonunda karşısına alacağı güçler çoğalmıştır. madrid uzlaşımı yaşanmasaydı türkiye'nin nato'dan eksilmesi hızlanırdı.
rusya ukrayna sonrasında avrupa'da yeni saldırı yapamaz. rusya'nın avrupa'da yeniden ilerlemesi son sınırlarını zorlamaktadır. rusya'nın ukrayna'dan aldıklarını ve alacaklarını güvenle tutması nato için de, ab için de istenen olmasa da, değiştirebileceği bir güç dengesi değildir. ukrayna'nın küçülmüş olarak nato'da ve ab'de olması rusya'yı güvensiz kılmaz. ukrayna'nın rusya'ya yitirdiklerini alması da nato'yu ve ab'yi ayrı ayrı güvenli kılmaz.
gelen on yıllarda nato ve ab'nin ukrayna'da olana direnecekleri açıktır ama, rusya'yı geriletmesi zorlu yaşanacaktır. isveç ve finlandiya'nın nato üyeliğinin gerçeklenmesi de zaman alacaktır. isveç ve finlandiya nato'yu etkilemez ama, ikisi de nato'dan etkileneceklerdir.
türkiye'nin rusya ile yakınlaşması birlikteliğe yönelemez. rusya için bu beklenti gerilemiştir. nato türkiye'den uzaklaşamayacağının bilincindedir. benzeri biçimde türkiye de, nato'yla olmaktan güven duyduğunu göstermiştir. rusya için türkiye'nin nato içindeki konumundan beklentisi olan nato dışına taşması sonlanmıştır.
madrid sonrası rusya'nın türkiye'ye yaklaşımında bir donma ve duraklama yaşansa da rusya'nın türkiye'den saldırı beklentisi olmayacaktır. türkiye'nin rusya'ya saldırısı olmadıkça rusya'dan saldırı beklemek de düşünülemez.
madrid sonrası türkiye rusya ilişkileri değişir mi? türkiye rusya ilişkilerinde yavaşlama olsa da, kopma ve karşıtlık da düşünülmemelidir.
sonuçta, türkiye nato'ya daha yakın ama, rusya'ya tümden uzak değildir. kısacası, madrid büyük bir değişim ya da dönüştürücü bir uzlaşım değildir.
1 temmuz 2022, izmir.
