türkiye seçim yolunda ilerliyor. türkiye'de seçime inançsızlık yeni değildir. 1950'den öncesinde de vardı; 1950'yle türkiye'nin dinmeyen içten kanayan yarasıdır. seçim olsa ne olurcular; seçimle değişen olmazcılar ve özellikle son yirmi yıldır da seçimi çalıyorlarcılar. bunları aşmak kolay değildir. hep vardılar ve eksilmeleri zordur.
seçim yolunda ikili karşıtlık ve karşıtlaşma sürüyor. iki yanın da temel siyaseti açıktır: 1. akp-mhp parçalanmadan birlikteliğini sürdürürken, karşı yanın çözüleceği beklentisiyle zorlamasını yineleme; 2. "millet birlikteliği" anlaşılmaz biçimde altılı masa ya da kısaca "masa" oldular ve birlikteliklerinden kopmadan çoğalmayla akp-mhp'den kopuşların olacağını güven.
öyle görünüyor ki: iki birliktelik de birbirine kenetlenmeyle dışarıda kalanları içlerine çekemeden yürüyorlar. bu genel görünüm ve durumda değişiklik olur mu kestirmek zordur.
2023 seçimlerine, tarihte en yakın iki seçim 1957 ve 1977 seçimleridir. her seçim kendine özgüdür ve kendi koşullarının sonucudur ama, yine de tarihten dayanaklar ve ilişkilendirmeler kaçınılmazdır. önce benzerliklere bakmak gerekir. iki seçimden önce de "iktidar" seçime dayanamaz ve seçimle yıkılır beklentisi egemendi. 1957 seçimleri öncesinde dp içinde gelişen menderes diktasına karşı duranlar dp dışı kalmışlardı ve "hürriyet partisi" olarak seçimlerde varlık gösteremediler. dp'den 1950 öncesinde kopmuş "cumhuriyetçi millet partisi" de beklenen oygücüne erişememişti. chp ülke genelinde önceki 1954 seçimlerine göre yüzde altılık artış gösterse de çoğunluğu zorlayamamıştı. bu arada, ismet inönü başkanlığında chp'nin tarihte en yüksek oy oranına eriştiği seçimdir 1957 seçimleri. ayrıca, menderes başkanlığındaki dp'nin de en düşük oy oranına gerilediği ve yüze elliye varamadığı tek seçimdir 1957 seçimleri.
1957 seçimleri öncesi chp'den umutlananlar seçime inançsızlığa dönüşüm geçirdiler seçim sonuçlarıyla. seçimle olmazcılık ya da seçime inançsızlık 1960'ın önünü açtı ve kolaylaştırdı. dp'nin değil de türkiye'nin tıkandığı ve biteceği varsayımıyla gidilen 1957 seçimlerinde umutların yıkımı türkiye için yararlı sonuçlanmadı. türkiye ne bitti; ne de tıkandı ama, dp zorla durduruldu ve bitirildi.
1977 seçimlerine gidişte türkiye'de ikili karşıtlık yükselmişti: chp ve "milliyetçi cephe" karşıtlaşması seçimin öncesinin de sonrasının da belirleyicisi oldu. chp tarihinin en yüksek oy oranına varsa da yüzde olarak kırkbirdi ve tek başına iktidar olmaya yetmedi. "milliyetçi cephe" ise üç ayrı parti olarak yüzde elliye oy oranı olarak da, tbmm çoğunluğu olarak da aşmıştı. 1973'te tarihinin en düşük oy oranına gerileyen süleyman demirel başkanlığındaki ap, oylarını 1973'e göre yükseltmişti. chp yönetmek için yeterli güvenoyu sayısını bulamadı ve ap ise ise mhp ve msp ile yönetmek için yeterli güvenoyuna erişmişti. bir yanda en büyük parça chp yönetim dışıydı ve karşısında birbirine benzemez sayılan chp karşıtlığında ortaklaşmış olanlar. hep "milliyetçi cephe" dağılır; yönetemezler de; yönettirmeyiz de tartışmalarıyla geçen üç yılın sonu 1957 seçimleri sonrası gibi, bukez de, 1980 duraklamasını getirdi.
türkiye onca seçimden sonra yeniden bir yanda akp-mhp birlikteliği ve karşısında chp'nin en yüksek oy oranıyla çevresinde oluşan altılı birliktelik. seçim yolunda akp-mhp gerileyen görünümünde ve karşıtları chp'yle birlikteliğe gelmiş olanların oy beklentileri ilk kez akp-mhp birlikteliğini aşabilir göstergesinde. bir yandan akp-mhp seçimi kazanamaz vurguları ve bir yandan da seçimi yitirseler de gitmezler karamsarlığının körüklenmesi günün karmaşasıdır.
seçim yolunda yaşanan karmaşa beklenene varır mı; yoksa, beklenmedik gelişimlerle seçimler ve sonuçları seçime inançsızların beklentilerine mi dönüşür? bugünden, 2023 seçimleri yolunda kargaşa karmaşanın bir sonrası beklentisiyle 2002'de başlayan yetersiz yönetim sonlanacaktır uğraşı seçimin belirleyicileri oluyor.
bugün bu noktadayız: karmaşa kargaşaya evrilir mi sorusu ve kuşkulu korkusu türkiye'nin üzerindedir.
20 mayıs 2022, college station, texas.
