türkiye'nin gündemi seçimdir. bunca uzun süreli bir seçim süreci yaşanmadı diyebiliriz. 2010'dan 2019'a değin durmaksızın ve birbiri ardından seçimlerle yorulan türkiye, 2019'dan bu yana da seçim yapmama, yapamama ya da yaptırmama yorgunluğundan geçiyor.
seçimle akp-mhp iktidarına kesinkes son verilecek öngörüsü bir yanda; akp-mhp seçimle gitmeyecektir ya da seçimlerden yine önde çıkacaktır beklentisiyle oyalananlar öte yandadır. 2023 seçimleri türkiye'yi yeniden geleneksel rayına döndürecek beklentisi ne denli geçerlidir ya da gerçekçidir? her savın inananları ve körü körüne izlerleri olur. türkiye'de yaşanacak 2023 seçimleri konusunda temel ayrılıklar siyasi kümelenmelerin dışında gündelik insanların tepkilerinden de izlenmelidir. her konuda olduğu gibi özlediği ya da beklediği konusunda iyimserler de karamsarlar da çoktur.
akp-mhp birlikteliğinin seçimleri yitirmesinden yitirecekleri çok olur. akp-mhp birlikteliğini yıkamayanların yenilgisi de akp-mhp karşıtları için yıkıcı sonuçlar getirir. öteki türlü düşünürsek de şunu öngörebiliriz: akp-mhp birlikteliği seçimlerden önde çıksalar da önleri dümdüz olmayacaktır. bir süre için akp-mhp karşıtları karmaşası yaşansa da, yeniden ve yeniz yüzlerle, yeni karşıtlıkları örgütleyici güçler oluşur. akp-mhp karşıtlarının çoğunluğunu temsil eden altılı birliktelik de kazanınca kurtuluş yaşanmaz. akp-mhp birlikteliğinin kendi içindeki kargaşasından yeni bileşimler ve örgütlenmeler dirençli güçbirlikleri geliştirir.
kısacası, 2023 seçimleriyle türkiye için değil bugünkü iki karşıtlığı temsil eden siyasiler için zorlu yaşanacaktır. türkiye için seçimler ve sonuçları ölüm dirim konusu değildir. iki yanın da en yanıltıcı öngörüsü seçimi karşılarındakilerin kazanması türkiye'nin sonu da, başlangıcı da olmayacaktır. pekçok siyasetçinin ve pekçok siyasi beklentilerin yıkımı kaçınılmaz olur.
almanya'dan sonra, fransa da büyük seçimlerinin ilk aşamasında. almanya'da merkel yönetimi sosyal demokrat parti'den aldığı iktidarı yine sosyal demokrat parti'ye bıraktı. bu sonuçla almanya'da altüst olunmadı; ençok yer değiştirildi. fransa'da yer değiştirme olur mu? fransa'da yer değiştirme almanya benzeri olmaz. macron kazanırsa fransa'nın sorunları çözümsüzlüğünü sürdürür; marine le pen kazanırsa kısa bir şaşkınlık yaşansa da, fransa'da yatışma gecikmez. oysa, almanya'da düzende sarsıntı yaşanmadı ve almanya geçici bir sarsıntı geçirmedi. seçimlerle altüst oluşlar beklenmeyeceğinin yakın örnekleri olarak izlenmelidir almanya ve fransa seçimleriyle sonuçları.
sonuçta, almanya da, fransa da, yeniden kurulmayı bekleyen ya da yeniden düzenlenecek ülkeler değildir. ingiltere'de boris johnson'un seçimi de ab'yi sarsar öngörüsü seçimler sonunda yaşanan gerçeklik olmadı. burada ilk çıkarımımız şu olmalıdır: seçimli demokrasi geleneği yaşanan ülkelerin seçimlerinin getirdiği değişimler daha çok "eski tas, eski hamam" benzeridir ve "tellakların" değişiminden ötesini ileri sürmek yanıltıcı olur.
almanya, fransa ya da geride kalmış birleşik krallık seçimleri türkiye için örneklenebilir mi? bayağı yanıltıcı olur; benzeşimler çıkarmak yanılsamadır. oralardaki değişimler de, gelenekler de türkiye'de örneklenebilir değildir.
ya macaristan? macaristan'da orban'ın seçiminin getirileri de, macaristan'ın özgüllüğüdür. rusya ve komünizm düşmanlığından rusya ile yakınlaşmaya evrilmiş orban'ın başını çektiği siyasilik macaristan'a özgüdür. doğal ki, fidesz ve orban karşıtlığı benzeri türkiye'de de yaşanandır. yine de, gerekçeler ve tarihsellikler benzer değildir. orban'ın seçimlerden önde çıkması türkiye için kötümserlik için ide, iyimserlik için de örnek alınmamalıdır.
türkiye'nin kendi özgüllüğünde de benzeri az yaşanmış bir seçim sürecindeyiz. 2023 seçimleri en yakın 1957 seçimleriyle 1977 seçimlerine denk düşebilir ama, sonuçlarıyla 1950 seçimleri değil de, 1973 seçimlerinin benzerine yaklaşabilir. en doğrusu: 2023 seçimleri kendi tarihsel koşullarında o günkü toplumsallığın ve siyasi örgütlenmelerin yansıması olacaktır. türkiye, 2023 seçimlerini özgürce yaşamalı ve seçim de, sayım da sonuçları katlanabilir güvenirlikli olmalıdır. olacak olmayacak beklentileri öznel iyimserlik ya da karamsarlık olarak önemsenmemelidir.
8 nisan 2022, college station, texas.
