2021 de geride kaldı. 2022 ve sonrasında neler olur bilinmez. 2032'ye varan küreselde abd, çin ve rusya ile geride kalanların ilişkileri, çelişkileri, karşıtlıkları, uzlaşmazlıklarla uzlaşımları neler olur? bilemeyiz. öngörülerde 2021'i geride bırakan küresellik belirleyicidir. geleceği öngörmek için 2021 evreni, yerküresi konusunda da yeralışlar ortak değildir.
abd için çin mi önceliklidir; rusya mı? abd hem çin'le, hem de rusya'yla savaşmayı sürdürür mü? benzeri çin için de, rusya için de geçerlidir: rusya ile çin abd'yi birlikte mi altetmeye girişirler? bugünden bakarsak ne görüyoruz? abd çin'le de, rusya'yla da hem ilişkilidir; hem de karşıtlaşmaktadır. şu olmadı, olmuyor, olmayacak da: abd özdeş zamanda hem çin'e, hem rusya'ya saldırmaz. abd çin'le karşıtlaşırken rusya'yı da karşısına almamaya özenlidir. benzeri de geçerlidir: abd rusya'yı karşısına aldığında çin'i de karşısına almamaktadır. abd şuna da özen göstermektedir: çin ve rusya'nın birlikte abd'ye saldırmasına ya da abd karşıtlıklarında birlikte olmamalarını sağlamak.
2022'yle başlayan küreselde bir biçimde oluşan bu dengeli durum gelen yıllarda ve on yılda da böyle süregider mi? güvenle 2021'deki kilitlenme sürecektir öngörmeliyiz. doğal ki, gelen on yılda abd'de biden çoktan unutulur gider, rusya'da putin olmaz ve çin'de de jinping olmaz. putin ya da jinping olsa da bugünkü etkin güçleri olmaz. burada araya girip şunu öngörebiliriz: türkiye için abd, çin ve rusya üçgeninde biden, putin ve jinping olarak yaklaşmamalıyız. daha doğrusu ve geçerlisi şudur: abd, çin ve rusya'dır. ayrıca, abd, çin ve rusya karşıtlıklarından yarar ve çıkar ummaktan uzak olmalıdır türkiye. bugünkü görünümden ve durumdan ilk ve geçerli çıkarım bu olmalıdır.
abd türkiye'nin içindedir ve çoktur. çin türkiye uzaktadır ve rusya yakında olmasına karşın türkiye'de etkili olmaktan uzaktır. abd, çin ve rusya gelen on yıllarda çok değişmeyeceği varsayımı türkiye için de en geçerli seçme olmalıdır. türkiye abd'ye karşı rusya'yla olurum ya da çin'in desteklerinden yararlanırım zayıflığından uzak olmalıdır.
abd, çin ve rusya karşıtlıklarında düzelmeler beklememeliyiz. abd, çin ve rusya'nın biraraya gelmeleri ise olanaksızdır.
abd, çin ve rusya uzlaşmazlıkları süregider ve uzlaşım yaşanmaz dedikten karşıtlıklar süregider deyince o gelişim nasıl yaşanır. örneğin, afganistan sorununda 2021'de yaşananlar en yakın deneyim oldu. abd, görünürde, afganistan'dan ayrıldı ama, yerine çin ve rusya dolmadı. öyle bir gelişim olur mu? olmaz. çin afganistan'da yalıtılmışlığın kaldırılmasını tek başına sağlayamaz. afganistan'da rusya'dan, abd'den sonra çin de içeri girmeye kalkışır mı? bilinmez ama, rusya'nın afganistan'daki yıkımından, abd'nin afganistan'da yıkılmasından kötü olur çin'in afganistan'da varoluşu.
abd, çin ve rusya suriye'de, ırak'ta karşıtlaşmalarını uzlaşıma eriştirirler mi? olabilir. suriye ve ırak daha çok yerellerin karşıtlaştığı ve ardında ab, çin ve rusya'nın olacağı bir alan olarak gelişecektir.
2021'den görünen açıktır: ukrayna ve nato sorunu abd ile rusya karşıtlaşmasının odağı olurken; bitmeyen tükenmeyen tayvan ne olur konusunda abd ile çin'in uzlaşımları çözülme yönünde gelişecektir. abd her iki konuda da tek başına kalacaktır. çin rusya'ya neden nato'yu zorluyorsun, ukrayna'yı baskıda tutuyorsun demeyecektir. üstüne üstlük abd'ye rusya'ya karşıtlığında destek olmayacaktır. olası çin'in tayvan'ı kuşatmasında da rusya ne oluyor deyip abd'nin yanında olmayacaktır.
abd, çin ve rusya dışındakiler bu gelişimlerde kimi durumda abd'yle, kimileri çin'le ve birazı da rusya'yla olacaktır. üçünü durduracak çoklu birliktelikler beklenmemelidir.
türkiye bu karmaşalarda yolunu, yönünü nasıl belirler bilinmez. hindistan, japonya, almanya, fransa, birleşik krallık da türkiye gibi oradan oraya sallanmaktan uzak kalmayacaklardır.
biten 2021'den gelen 2022 ve sonrası on yılın bilinmezliklerinde bu kısa gezinti sürerken yerkürenin ikliminde değişimler insanları birbirlerine yaklaştırabilir mi? abd de, çin de, rusya da yaklaşmayı destekleyici ve başarılı kılmayacaklardır.
31 aralık 2021, college station, texas.
