türkiye'de anayasa tartışmalarında bir yenisine daha mı gidiyoruz? amaç anayasa'yı daha etkin, kalıcı ve toplumu uzlaşmış kılmak mı? açıktan söylenmeyen, gizliden özlenen bilinmez/ler adına mı anayasa'da düzenleme özleniyor? bilmiyoruz.
türkiye'nin 1961'den bu yana bitmeyen tartışmasında yeni bir aşama mı yaşanır; yoksa, tümden anayasallık mı zarar görürü yaşayarak anlayacağız. seçime hızla yaklaşılan bir evrede seçimi güvenceye almak için anayasa değişikliği de olabilir; seçimi ve seçim düzenini tümden altüst edecek bir anayasa değişimi de yaşanabilir. nasıl mı; neden mi?
gelen seçimlerin dayanağı, günümüzde geçerli sayılan ve "17 nisan düzeni"ni getiren anayasa, akp-mhp birlikteliğinin kazanması için yeterli görünmüyor. çok açıktır ki; 2019 yerel seçim sonuçlarıni temel alırsak, akp-mhp iktidarının sürmesi için seçim kazanmaları zor görünüyor. seçim kazanmak deyince: "başkan" seçimi için yüzde ellilik çoğunluk ile tbmm'de çoğunluk anlaşılmalıdır. akp-mhp birlikteliğinin hem başkanlık, hem de tbmm'de çoğunluk gücüne erişmesi güvencesi olsa, anayasa değişimi seçim sonrasının gündemi olurdu.
anayasa'da değişikliğin, seçim öncesinde olmasının bir anlamı ve getirisi düşünülmüş olmalıdır. anayasa'nın "halkoylaması" ile değiştirileceğini varsaymalıyız. halkoylamasında kazanılacak çoğunluğun akp-mhp birlikteliğinin çoğunluğu olarak değerlendirilmek isteneceği açıktır. burası açık da; halkoylamasından çoğunluğa erişmek için yeterli oygücüne akp-mhp yetmezsenin, yetmeyeceğinin de düşünülmüş olması gerekir. 2010'da 12 eylül'ü yargılayacağız diye akp dışından da oy toplanmıştı. o oy çokluğuyla da 2011 seçimlerinin güvencesi sağlanmıştı. yeniden bu oyun işler mi?
2010 anayasa değişimine göre türkiye'de değişimler çoktur. birinci değişim: akp'nin "değeri" düşmüştür. akp-mhp birlikteliğine katılacak yeni siyasilik ve toplumsal katman yoktur. akp-mhp birlikteliğinin karşısındaki akp karşıtları birlikteliğinden kopma sağlayacak çekicilik ne olabilir? geriye ne kaldı?
bugünden düşünebileceğimiz akp karşıtlığını bölücü çekicilik açıktır: başkan'ın tbmm denetiminin güvenceleriyle adaletin eşit uygulanması ve saygınlaştırılması. bir an için, tbmm üstünlüğü anayasa güvencesine kavuşturulmuş olursa, akp karşıtlarında "anayasa" güçlendi ve seçim sonuçları da tbmm'yi güçlendirmiş anayasa ile yapılır yanılsamasına kapılırlar mı? bilemeyiz; olmayacağını düşünmeliyiz ama, olabilirliğinde albaştan düşünmek zorunda kalırız.
anayasa değişimi halkoylamasında olmazlanırsa ne olur? bu durum daha olasıdır bugünden. o durumda da akp-mhp halkımızın seçmesine saygılıyız; olan anayasa ("17 nisan düzeni"ni getiren) halkın onayladığıdır denecektir. sonrası belirsizdir. anayasa halkoylaması yoksayılabilir ama, o anayasa ile akp-mhp seçim kazanabilir mi? kazanamaz açıkça doğalıdır. akp-mhp anayasa halkoylamasını yitirmekten öteye seçimleri de yitirirse anayasallık akp'nin istemediği akp karşıtlarının belirleyeceği değişimler/dönüşümler ile gerçeklenir.
bu olabilirlikleri akp-mhp birlikteliğinin düşünmediğini düşünmemeliyiz. akp-mhp birlikteliği anayasa'yı güçlendiriyoruz diye, akp karşıtlığını güçlendirmeyle karşı karşıya kalabilir. akp-mhp birlikteliği istemeyerek kendi sonunu getirecek anayasa değişimine neden zorlanıyor?
çok açıktır ki: "17 nisan düzeni" akp-mhp birlikteliğinin yapıtıdır ama, özellikle akp içinde bastırılan istemeyenler topluluğunun varlığını yoksayamayız.
22 ekim 2021, college station, texas.
