türkiye akp yönetimindedir uzunca süredir. türkiye akp yönetiminde abd'yle olmaktan rusya'yla olmaya doğru evrildi diyemiyoruz. abd'yle kopmadan rusya'yla olma yolunda epey yol aldı. abd'yle kopmadan rusya'yla olmada bıçağın sırtında yürüdü, yürüyor. akp dış siyasası rusya'yla olmakta abd'ye güvensizlik verirken rusya'ya yeterince güven verdi mi?
abd türkiye'nin rusya'yla olma doğrultusunda ilerleyen gelişmeleri önemsemedi, önemsemiyor, önemsemez diyemeyiz. abd türkiye'den beklentilerine karşılık bulamıyor. bu yeni değildir; hep de öyleydi desek de; akp'yle bir süredir yaşananlar abd için kaygı verici olmaktan önce gövensizlik konusudur. türkiye'nin abd'den beklentilerine abd'nin soğukluğu da açıktır. bu durum da yeni değildir.
akp'nin abd desteğinde türkiye'de güç kazandığı yaygın ve kalıcı bir kanıdır ve izlenimdir. çokları için de: abd'ye soğukluk kendilerinin değil de, akp'nin destek bulması abd'yle karşıtlığın, akp'ye öfkenin temelini oluşturmaktadır. abd'yle türkiye'nin ilişkileri, 1989 sonrası ve özellikle silahlı ayaklanmaya abd'nin türkiye'nin istediği kararlılıkta türkiye'yle olmaması soğuktur. akp yönetimine abd desteğinin, abd'nin türkiye'yle yeniden karşılıklı güvene dayanan bir uzlaşım beklentisiyle varolduğu açık gerçekliktir. abd, akp öncesinde kopuşlar yaşadığı türkiye'yle akp aracılığıyla yeniden uzlaşım ve birliktelik beklemiştir.
zaman içinde abd akp'li türkiye'den de isteklerini gerçekleştirdi denemez. akp'yi ençok abd ve abd'yle bilenler çoktur. abd mi mi akp'den koptu; yoksa, akp abd'den kopma gereğine geldi? bu sorunun yanıtı abd'yi ve akp'yi nasıl tanımladığınıza ve konumladığınıza bağlıdır. akp, abd, türkiye derken 2002 koşulları ile 2021 koşulları çoktan değişmiştir. akp'nin yeniden 2002 anlayışında abd'yle olmadığı ve olmayacağı da açıktır; abd'nin de 2002 koşullarına benzemez 2020'li koşullarda da akp'yle birlikteliği değişiktir.
2002 koşullarında abd ile türkiye ilişkilerinde rusya etmen değildi. 2020'li koşullarda ise en büyük değişim abd ile türkiye arasına rusya'nın varoluşudur. 2002 koşulları soğuk savaş'ın ve 1945 sonrası gelişen türkiye abd ilişkilerinin 1989'la yön değiştirmesi konumudur. 2020'li koşullar ise 2012 sonrasının gelişimiyle ortaya çıkan durumdur. kısacası, abd türkiye ilişkileri akp ile değişim göstermiştir. 2002'den 2012'ye ya da 2012'den 2020'ye yaşanan temel değişimde temel sorun ırak değil de suriye'de yaşananlar belirleyici olmuştur.
2011'den bu yana abd suriye'de türkiye'yi arkadan itici ve abd çıkarlarıyla abd güvenliği öncelikli bir siyasetin aracı olarak görmüştür. akp 2002'den bu yana türkiye'de belirleyici güç olsa da, akp'den ayrı ve akp'nin dayatıcı olmakta zorlandığı türkiye gerçekliği vardır. akp türkiye'yi o güçten ayrı ve hele o güce karşı abd'yle birlikte yapamazdı ve yapamadı. akp abd'yle eşitlik düzeyinde varsayımla davranmanın abd'den kopuşu hedeflemedi. abd ise akp'yle eşitlik düzeyinde bir davranışta bulunmayı bırakalım, akp'nin beklentisini yoksaydı.
kısacası, 2022'ye az kala akp abd'yle olmaktan kopmadan rusya'yla olarak suriye'de yerini belirledi. akp'nin önderliğindeki türkiye'nin suriye'de varoluşu abd'nin istediği değildir. öyle anlaşılıyor ki; rusya'nın da türkiye'yi suriye'de görmek istemediği açıktır.
akp için seçme de, açmaz da ortadır: akp, abd'yle rusya'yla olup da abd'ye ve rusya'ya karşıtlık oynamakta da yalnızlaşmaktadır. bugün gelinen noktada: abd'ye de, rusya'ya da karşı olan akp türkiye'si nasıl olur? akp türkiye'nin belirleyen tek gücü olsa, olabilirdi abd'ye rusya'ya karşılıkta açık olmak. oysa, türkiye'de hem de akp'nin içinde abd'yle olmaktan yana olanlar ve rusya'ya karşı duracaklar vardır. benzeri biçimde akp karşıtlarında hem abd'yle olmak isteyenler, hem de abd karşıtları vardır.
akp, sonunda abd ya da rusya'dan seçme yapmak ya da her ikisine de karşı olma seçmesinde yalnız ve yalıtılmış olacaktır. türkiye'nin çıkarları değil de akp'nin çıkarları akp'nin temel seçmesi olması bu karmaşık ve içinden çıkılmaz durumu geliştirmiştir.
sonuçta, akp de, türkiye de abd ve rusya karşısında seçmelerini açıklığa kavuşturmak zorunda kalacaklardır. akp de, türkiye de zor bir eşikte durmaktadır günümüzde.
15 ekim 2021, college station, texas.
