türkiye'nin seçim yolunda ilerlediğini biliyoruz. seçim kararı nasıl alınır; seçime hangi partiler ve seçim yasasıyla gidilir? seçimlerde yürürlükteki anayasa yeterince bağlayıcı olabilir mi? seçim yeni yönetimi belirlemek için mi; yoksa, yeni anayasa belirlemek için mi gerçeklenecektir? bu soruların yanıtlarını vermek kolay değildir.
oldubitti yasalarla ya da yasa değişiklikleriyle akp-mhp birlikteliği yönetimlerini korumayı başarırlar mı?
türkiye'de gelen seçimlerin pekçok yönde belirleyiciliği olacaktır. başta anayasa olmak üzere yirmi yıllık akp de seçimle nitelik değiştirebilir. önce seçimin kararı gereklidir. sonrasında seçimin güvenle ve inandırıcı kurallarla gerçeklenmesi gerekir. seçim kararı günlemesi de, seçimin gerçekleneceği geçerli kurallar da bugün için pusludur. seçim kararıyla seçimin kurallarında akp'nin belirleyici olacağı açıktır. akp seçim kararı almaktan uzak duramaz.
akp'nin seçim kazanma inancı ve güvencesi sarsılır mı?
öyle görünüyor ki: akp seçimle gitmeyeceği konusunda inançlı ve güveni tamdır. akp için bu artı bir değer olurken; yarın seçim kararının getireceği seçimin sonuçlarına katlanacağı konusunda, akp-mhp birlikteliği dışında, güvenli bir anlayış yoktur. akp-mhp seçimde çoğunluğu yitirmeyeceklerine inanmaları düzeyinde, akp-mhp karşıtlarında, akp-mhp birlikteliği seçimi yitirseler de gitmezler öngörüsü egemendir. seçimi yitirip de yitirmedik diyecek akp-mhp birlikteliğinin kalıcılığı düşünülemez. seçimi yitirdiklerinde akp-mhp birlikteliği biter gider.
akp-mhp birlikteliği kendi içlerinde dağılmazlar, çözülmezler kararlılığı geçerli midir? akp'den de, mhp'den kaçışların temel gerekçesi mhp'nin akp'ye yaslanması ya da akp'nin mhp'de dayanak bulmasıdır. mhp'den kaçan akp'li seçmenler ve akp'yle olmak istemeyen mhp'li seçmenler vardır. seçim yolunda bunlar artan yönde mi yaşanır; yoksa, akp-mhp birlikteliğinden kopmalar azalan yönde mi gelişir? akp-mhp birlikteliğinin korunacağını ve iç çelişkilerin açıktan yaşanmayacağını düşünmek geçerli olanıdır.
iyi parti nedir? pekçok şey söylenebilir; herbiri de doğru olabilir. şu gerçeklik açıktır: iyi parti mhp'nin akp'ye payanda olmaması kararlılığında olanların partisidir. iyi parti akp karşıtı partidir ve bu özgüllüğünün değişmeyeceğini varsaymalıyız. mhp'yi içine çeken akp'den mhp'ye karşıtlığı gerekçe yapmış olan ayrılıkçı deva partisi ve gelecek partisi'nin de akp'ye yeniden çekileceğini yoksaymak geçerli olanıdır.
akp-mhp birlikteliğinin iyi parti ve hdp karşıtlığı nedir, nedendir konusunda ileri geri nice çözümlemeye girişilebilir, değerlendirmeler yapılabilir. sonunda varılacak nokta açıktır: akp'nin iyi parti ve hdp'den çekeceği seçmen kalmamıştır. bunu söyledikten sonra söylenmesi gereken de şudur: akp-mhp birlikteliği birlikteliklerini korumak için bu karşıtlaşmanın yararlı olduğunu varsaymakla kazanabilirler mi? akp-mhp seçmenlerinde iyi parti ve hdp karşıtlığı vardır ve gerçekliktir ama, akp-mhp birlikteliğini koruyuculuktan öteye geliştirici olamazlar.
akp-mhp iyi parti ve hdp karşıtlığını sürdürerek chp'nin birliktelik arayışlarını dağıtmakta başarılı olabilirler mi? seçim yolunda chp-iyi parti birlikteliğini yıkmak akp-mhp birlikteliği için kolay olmayacaktır. neden? chp iyi parti ile olmaktan hdp'den uzaklaşmayacaktır. benzeri biçimde iyi parti de, hdp de chp'den ayrı seçime katılmaktan kazanımları olmayacağını bilecek düzeydedir. iyi parti'de de, hdp'de de, seçmenler düzeyinde akp-mhp birlikteliğine öfke ve nefret değişmeyecek düzeyde kalıcıdır.
chp kurduğu birlikteliklerde iyi parti'den de, hdp'den de uzak durmayacaktır. büyük seçme, seçimi yitirmiş akp-mhp gerçekliğinde ortaya çıkacaktır. chp'nin hdp'ye vereceği bişey olamaz ve olmayacaktır da. akp'nin içindeki mhp karşıtlarından da güçlüdür chp'nin içindeki hdp karşıtları. chp'nin büyük seçmesinin dayanağı da içindeki güçlü karşıtlıklar olacaktır.
sonuçta, iyi parti ve hdp seçim yolunda akp-mhp için sorundur. seçim sonuçlarıyla da iyi parti ve hdp seçmeleri chp için sorun olacaktır.
24 eylül 2021, college station, texas.
