abd'de cumhuriyetçi başkan donald trump 2016'da seçimle kazandığı başkanlığı 2020'de seçimle yitirdi. trump'ın seçilmesini öngörmek kolay değildi. trump'ın gidişini öngörmek gelişinden daha kolaydı. cumhuriyetçi başkan trump'ın seçildiği andan görevden ayrıldığı son anına değin yaşanan belirsizlikleri abd siyasetçilerinin anladığını söylemek zordur.
başkan trump'ı kim seçti ya da karşısında oluşan nefret ve öfke kümesi trump'ı nasıl alaşağı etti zamanla anlaşılır mı? bugünden söylemek erken önyargı olur.
abd toplumu uzunca süredir çoğulcu bir toplumdu. bir süredir abd'de ikili kutuplaşma çoğulluğun üstündedir. demokratlar ve cumhuriyetçiler karşıtlığı toplumdaki "sivil" gelenekleri yıpratıcı ve de yıkıcı gelişmektedir bir süredir. abd'de yaşanan ikili karşıtlık nasıl gelişir sorusuna yanıt kolay değildir.
görünürde de, özünde de kurallar ve kurumlar işlemiştir abd'de. seçimle gelen başkan seçimle gitmiştir. arada yaşanan o korkular, benzeri az yaşanmışlıklar unutulur mu? başkan trump yeniden başını kaldırır mı? başkan trump'ın yerine kimler izler olur?
abd toplumsallığında, abd siyasallığında ve abd tarihselliğinde trump ilk midir; tek mi kalır? herkesin, kendi önyargılarıyla, bu yalın sorulara kesin yanıtı vardır; kuşkulu yaklaşanlar da az sayılmaz.
abd'de bir süre daha cumhuriyetçi başkan trump'ın gelişi ve gidişi tartışmaları sürecektir.
abd'de demokrat biden'in gelişine yaklaşımlar da çokludur: kurtulduk yaklaşımı ve coşkunluğu bir yanda, nasıl oldu da gidişi durduramadık öte yanda iki uçta egemendir. bundan sonrasında coşkunluğun da ayakları yere değecektir; bundan sonrasında ne yapılmalı da yitirilen geriye alınmalıdır yeniklerinin kara kara düşünmelerinde sudan karaya ayakları öıkacaktır.
abd'de yaşananlara karşıtlıkta yeralanların dışından bakılınca söylenecek ise onca karmaşık değildir. abd değişime direnmektedir ve değişim istemi durdurulmuştur. abd kuruluş felsefesi ve anayasallığı kendini sürdürme gücünü korumuştur.
başkan trump ilk gününde abd toplumundaki bilinen ve varolan tüm yarıkları birbirine düşürücü, zaman zaman çarpıştırıcı ayrımcı siyesetlerde gücünü bulmuş ve yürmüştür. başkan trump sonrası başkan biden ise ilk günden birlik ve birliktelik söylemindedir. trump'ın üstünde yaşadığı ve yaşattığı bölünmüşlük de, biden'in umutlandırdığı iyimser birliktelikler de abd gerçekliğinin bugününde bir arada ve birbirine karşıt yaşamaktadır. karşıtlık dinmemiştir ve dinmesi de kolay değildir.
trump'dan kalanlardan abd görünümü şudur: trump döneminde abd'nin başlattığı savaş yoktur. bu abd için, yeni bir durumdur. trump'la abd'nin geriye çekilişi başlamıştır ya da abd barışçıllığı seçmiştir demek yanlış olur. 1989'la küreselde tak başına "yeni dünya düzeni" ve "abd demokrasisi"ni sovyet korkusunun üzerinde egemenleştirmek yolunda başlayan ırak savaşları, afganistan savaşı sonunda suriye ve tüm ortadoğu'da abd'ye pahalıya malolmuştur. abd çıkarlarını ve abd güvenliğini geliştirici olduğu da hep tartışmalı olmuştur.
trump öncesi ve sonrası demek için erkendir ve yanıltıcı olur. abd yönetimleri, genellikle, öncekileri izler ve sapmalar kısa dönemlerde değil, uzun evrelerde ortaya çıkar.
abd için "sistemi"ni korumadan öteye iki sorun ortadadır: birincisi, abd'deki ülkenin gidişi ve ilerleyişi yönünde içerideki karşıtlaşma nasıl uzlaştırılır; ikincisi de, abd'nin gücünün küreselde yayılması ve egemen görünümü nasıl sürdürülebilir? abd içte de, dışta da savaşsız sürmenin zorluklarını aşmada tıkanmıştır. abd tükenmiştir demek abartılı ve yanıltıcı olur.
22 ocak 2021, e. hampton, ny.
