abd'de demokrat başkan biden göreve hızlı başladı. biden başkanlık ve yürütme gücünü kendisinden öncekilerden daha güçlü kullanma yönünde "yürütme gücü kararları (türkiye'de "khk" diye bilinen)" ile yönetimde nereye varır? demokrasilerde "güçler ayrımı" işleyişi yasama ile yürütme arasındaki bitmez karşıtlaşmalardır. yeni olan nedir ya da biden'le ne değişir ve nasıl gelişir sorusu bugün boşluktadır.
meclisler çalışmadan ve en önemli güç "yasama gücü" yoksayılarak yürütme güç gösterisidir; güç ya da güçlü olmak değildir. "yasama"yla ve yasalarla daha güçlü ve daha kalıcı yönetim sağlanır. başkanlık gücünün "yasa" düzeyini bulmayan kararları ve uygulamaları geçicidir. yasama gücü işletilmeden kazanılan güç durdurulur ve geriye döndürülür.
demokratlar için ve demokrat başkan biden için "geçici" güçle davranışa gerek var mıydı? yaşanan cumhuriyetçi etkinliğin geriye döndürülmesinin gösterilmesi yönünde etkin olmayan bir siyasi davranıştır. biden meclislere dayanmaya nasıl ve ne zaman başlar sorusu bugünden boştadır. meclisleri atlayarak yönetim tek yanlı yönetimdir. demokrat biden, seçim süresince, cumhuriyetçilerle ortaklaşa ve birlik çalışması öngörmüştü. oysa, çok kısa sürede yaşananlardan cumhuriyetçilerle uzlaşım arayışı olmadığından öteye olmayacağı da görünüyor ve gösteriliyor. yarın, bugünlerde yapılması gerekenler atlandığından, bugünler aranır olur. abd'de biden uzlaşım ve birlik siyasetleri uygulama sözleri ve beklentisiyle seçildi. başkan olmasıyla salt demokrat partililere ve demokrat parti tasarımlarına göre yürütemez. biden'in karşıtı cumhuriyetçilerle uzlaşım araması ve bulması gerekir. yarınlarda bugünü aramak gereği dayatır mı abd'deki gelişim?
abd'nin büyük çöküntüler öncesinde olduğunu öngörenler ve yineleyenler çoktur. abd büyük çöküntülere mi yöneliktir; yoksa, 2020 seçimleri çöküntü önleyici etkinlikte mi değiştirici olacaktır?
abd'de çöküntü diye gözlenenler nelerdir? çöküş belirtisi "uzlaşmazlık" gerçekliği ve karşıtlaşma görüntüsüdür. abd'de bu durum 6 ocak'la uç noktada yaşandı. çok açıktır ki; 6 ocak 2021 o günün anlık olgusu değildir. 1980 seçimleri ve cumhuriyetçi reagan söylemleri onunla ve ondan sonra da sürdü. reagan'ın başkan yardımcısı bush da, sonrasında demokrat clinton da reagan siyasetlerini değiştirici olmaktan çok sürdürücüydüler. demokrat clinton sonrası cumhuriyetçi bush da, ardından demokrat obama da reagan siyasetlerini değiştirmekten önce sürdürmeyi yeğlediler. sonunda cumhuriyetçi trump albaştan en güçlü ve reagan'ın özlediğinden ötesine köklü reagan siyasetlerinin zaman aşımını değiştirmeye yöneldi.
cumhuriyetçi reagan'la başlayan ve toplumu yönetmekten çok ayrıştırıcı, ayırıcı, bölücü ve karşıtlaştırıcı siyasetlerle yaşanan kırk yılın sonunda toplumsal uzlaşma, çoğulcu siyaset sürdürülemez oldu. başkan trump'ın kazanması reagan söylemlerinin daha sürdürülebilir, daha kalıcı olmasını getirir umuduyla başladı ve sürdü. başkan trump'ın yitirmesi geçici bir duraklama ve gerileme olarak da yaşanabilir; reagan'la başlayan ve trump'la sürdürülemez olarak yaşanan yenilgi: reagan siyasetlerinin sonlanmasını getiren bir başlangıca da neden olabilir.
çok kısa süreli ve henüz "meclisler"in yasamayla katılmadığı biden dönemi, önceki reagan etkilerini tümden kaldırmaya yönelik de gelişebilir; ya da reagan etkisi değiştirilemez olduğundan biden yönetimi de kısa süreli ve yenilgiyle sonlanır.
reagan'dan öncesi neydi ya da reagan'la yaşanan değişim ne oldu?
"devlet" gücünün ya da kamu yönetimi aygıtlarının denetleyici olmaktan öteye belirleyici olduğu demokrat roosevelt siyasetleri abd'yi ilerleten değil abd'yi gerileten bir sona varmıştı. reagan'la başlayan dönem de "devlet" gücünü sorun gören ve kamu yönetimi olanaklarının genişlemesinden çok kısıtlanması yönündeki tepkicilik trump'la bitti mi ya da biden'le "devlet" gücü ve kamu yönetimi yeniden güçlenir mi?
abd'de trump'ın gidişini ve biden'in gelişini bu büyük tasarımlarda ve değişimlerde görmek ve anlamak önemlidir.
29 ocak 2021, e. hampton, ny.
