abd'de cumhuriyetçi başkan trump'tan demokrat başkan biden'e geçiş olağan hızında ilerliyor. olurdu olmazdı kuşkuları çoktan dağılmıştı. yine de ya sapma olursa ya olmazsa kuşkuları giderlmiş değildi. abd'de seçim sonuçları onaylandı ve başkanı belirleyecek delegeler seçmelerini oyladı. beklenmeyen ya da tartışmalı bir gelişme yaşanmadı. ardından, senato'da cumhuriyetçi çoğunluğun önderi mitch mcconnell de biden'in başkan seçilmesini kutladı. 6 ocak'ta başkan ve başkan yardımcısı oyları, trump'ın başkan yardımcısı mike pence'in başkanlığında, meclislerin birleşik toplantısı'nda sayımı yapılacak. 20 ocak'ta yemin töreni'yle biden abd'nin 46. başkanı olarak göreve başlayacak.
karmaşık abd demokrasisinde bir seçim daha "sistem"in sürmesi yönünde belirleyici yaşanmış olacak. sonrasında ne olur konusunda bitmeyen ve bitmeyecek beklentiler dinmek bilmiyor.
abd trump sarsıntısını seçimle aştıktan sonrasında 2016'yla yaşanmışlıklar nasıl geriletilecek? temsilciler meclisi'nde demokratlar azalan çoğunluklarını koruyorlar. 2022 ara seçimlerinde cumhuriyetçiler temsilciler meclisi'nde çoğunluğu kazanır mı? yasamada cumhuriyetçilerle uzlaşmazlık sürerse seçmenlerin tepkisi nasıl gelişir bilinmez. abd senato'sunda cumhuriyetçi çoğunluk 5 ocak yenileme seçimleriyle kesinlik kazanacak. demokratlar senato'da da çoğunluk olabilmek için iki senatörliğü de kazanmaları gerekiyor. cumhuriyetçiler iki senatörlükten birini kazanarak çoğunluklarını sürdürebilirler. 2022 ara seçimlerinde çoğunluk değişir mi bugünde söylemek önyargıdır.
abd 20 ocak'la meclislerdeki çoğunluğa göre gerilimli bir dönemden gerilimli bir döneme geçmiş olacak. abd'nin iç sorunları da, dış sorunları da kapsamlı bir yığın olarak açıkta duruyor.
doğal olarak, iç ve dış sorunlarla öncelik ve ivedilik etkileşimleri abd'nin ne olduğunun, neler olabilirliğinin göstergeleri olacak.
demokratların başkanlık seçiminden önde çıkmalarının gücü kendi içlerindeki tartışmaları ötelemek ve geçici uzlaşımla başarıldı. demokrat parti içi barış ve uzlaşım sürdürülebilir mi? cumhuriyetçiler yasamada nasıl direnirler ve demokrat seçmeleri nasıl geriletirler? cumhuriyetçi parti seçimi yitiren trump'la ilişkilerinden kopar mı birinci etmen olacaktır. 2022 ara seçimlerine ve 2024 başkanlık seçimlerine cumhuriyetçi parti'de trump'ın etkisi azalan yönde mi yaşanır?
hızla başlayan ve sürdürülecek aşılama belirleyici etmenlerin başında olacaktır. aşılama başarısı üretimde ve işsizlikte ortaya çıkan sorunların aşılmasında ilk belirleyen olacaktır. salgın süresince artan ve özellikle düşük gelirli insan kümelerinde yaşanan gelir adaletsizliklerini aşmakta kolay çözümler olmayacaktır. yasama ve yürütme gelir bölüşümü karşıtlıklarında uzlaşmazlıkları nasıl aşar bugünden bilinmez. abd'de zorlu yaşanacaktır bütçe oluşturma ve bütçe kullanımı. kısacası, uzun dönemli seçmeler ve çözümlerden çok geçici, yatıştırıcı ve yumuşatıcı önlemler egemen olacaktır diye öngörmek yanıltıcı olmaz bugünden.
abd'nin bir yandan "amerikalar" sorunu ile öte yandan atlantik ötesiyle pasifik sorunları hızla gündeme gelecektir. abd çin ve rusya'yla başetmede ilk seçmesi ab ile uzlaşık olma yönünde olacaktır. ab içi tartışmalarda ve birleşik krallığın ab'den ayrılması konularında "yararlanmacı" olmaktan çok yatıştırıcı abd beklemek geçerlisidir. tüm bunlardan sonra çin ve rusya arayışları yaşanır.
2011'den bu yana "arap baharı" ile yaşanan sorunlar çözümsüzden öteye abd için istenmeyen sonuçlar getirmiştir. abd ırak'ta istenen ve güvenilir konumda değildir. abd, rusya ve iran'ın ırak ile suriye'de etkinliğini nasıl kırabilir? abd iran'la trump'ın olmazlandığı "nükleer" anlaşmasını dört yıldaki kopukluğu yoksaymadan yürürlüğe geçirmekte zorlanacaktır. ırak'tan sonra suriye'de de türkiye'yle olmaktan çok türkiye'ye dayatmalar geriler mi? türkiye'ye abd'nin isteklerinin dayatmasından önce türkiye'nin isteklerinin dayatması yaşanacaktır. başlangıç bu olacaktır. abd türkiye'nin isteklerini dayatmasına nasıl tepki gösterir bugünden bilinmez ama, belirleyici olanın abd'nin istekleri ve dayatmaları olmayacaktır.
abd, bir yandan akp-mhp birlikteliğiyle çalışmak isterken, chp ve yanına toplayabildikleriyle çalışmaya da önem verecektir. abd, akp-mhp birlikteliğinin parçalanmasını ya da chp'nin geliştirdiği birlikteliği güçlendirmenin gücünü türkiye'de bulabilir mi? akp'de biden yönetimine uyarlanmayla chp'deki uyarlanma etkili olabilir mi? abd'nin esnekliği yaşanabilir mi bilinmez. abd isteklerini dayatmacı değil de türkiye'nin isteklerini uyumlu seçmeleri geliştirebilir mi? bu sorulara bugünden yanıtlar üretenleri önyargılarını yansıtıyorlar diye almak geçerlisi olur.
abd rusya, iran ve türkiye'nin "astana" birlikteliğini yoksayıcıdan öteye "yokedici" davranır mı? abd, astana değil de yeniden cenevre ve viyana dayatmasında rusya'yı yoksayamaz da, türkiye'yi ve iran'ı da yoksayamaz. trump sonrası biden öncesi buradayız.
18 aralık 2020, e. hampton, ny.
