türkiye'de yeni abd gerçekliğine uyarlanma karşılıklı gelişiyor. uyarlanmanın gelişeceğini ve durmayacağını düşünmemiz gerekir.
abd'de, yürütme ve yönetim değişikliği çokluk sekiz yılda birdir. 2020'de olduğu gibi, dört yılda bir yaşanması da yaşanandır. cumhuriiyetçi başkan trump beklenmedik biçimde, 2016'da paldır küldür ortaya çıkıp, seçimleri kazanmıştı. soluğu uzamadan uzaklaşıyor. demokrat başkan biden 20 ocak'ta yemin töreniyle başkanlık gücünü kullanmaya başlayacak. trump seçim öncesinden başladığı seçimleri kuşkulandırıcı söylemini seçim ve sayımlar sonrasında da sürdürdü. ne sokaklar, ne de yargı başkan trump'ın önünü açıcı olmadı. abd içinde, kolay gitmez kuşkusu/korkusu vardı. abd dışında da şu beklenti yaygındı: trump ortalığı dört yılı yetmezmiş gibi devir teslimde daha da karıştırıcı, yıkıcı olur.
abd'de ve küreselin pekçok yöresinde demokrasi inançsızları trump'ın başkanlığını küçümsedi ve yoksayar davrandı. seçim sonuçlarının ilk değerlendirmesi trump'ın seçmen dayanağının ve toplumsallığının varsayılandan güçlü olduğu açıktır. abd'de trump karşıtları 2016'da ve o gün bugündür trump'ın abd'de seçilebilirliğini yeterince kavramıştır diyemeyiz.
başkanlıkta sayılı günleri kalan trump abd ve küreselde "geçici" bir olgu mu[y/dur] 2024'te daha açık anlaşılacaktır. şimdilik söyleyeceğimiz şudur: aradığını, beklediğini alamamış seçmen kitlesinin nicesel çokluğu ve 2016'ya göre artışının kendine yeni siyasi açıklama odağı bulacağı açıktır.
abd'deki değişime türkiye'deki siyasilerin uyarlanmaları anlaşılır bir durumdur. "uyarlanma" akp için daha açık olurken, akp karşıtlarının da uyarlanma çabasında olduklarını gözden ve akıldan çıkaramayız.
abd için olduğu gibi türkiye için de bilinmezliği çok olan bir trump başkanlığı sonrası biden yönetiminin bilinmezleri daha azdır. türkiye akp'nin uyarlanması erken yaşanmıştır. bunu görmemek ve anlamamak olmaz. biden yönetimini belirleyip, yürütme başladıktan sonra akp uyarlanmasını, anında, abd'ye boyun eğdiler/eğiyorlar diye nitelemek zor olmayacaktı. oysa erkenden uyarlanmayla "akp" hep böyleydi, değişmedik uyarlanmadık söylemi güç gösterisi olarak yaşatılacaktır. oysa, açıktır ki: türkiye-abd ilişkilerinde yeni bir evreye geçilmesi zorunlu olacaktır.
akp'nin uyarlanması abd'yi etkiler mi? abd'nin çıkarlarını ve akp'yi değerlendirmesi "uyarlanma" öncesine göre olur. abd, türkiye'de uyarlanmayı yoksayar. akp'nin bu üçüncü uyarlanması olacaktır: bush'tan obama'ya uyarlandılar; obama'dan trump'a ve şimdi de trump'tan biden'e. bu uyarlanmanın öncekilerden zorlu yaşanacağını öngördüğümüzde gerçekçi yaklaşmış oluruz.
akp abd'den kopmadı, kopamıyor; abd de akp'den kopmamakta direniyor. bu durumun, enazından, başlangıçta korunacağını düşünmeliyiz. abd akp'den çoktan koptu ya da akp abd'den kopalı çok oldu söylemleri boşuna sözlerdir. bilineni yineleyelim: akp türkiye'dir ve türkiye akp'den çoktur. akp türkiye ondan sorulur dese de, akp de türkiye'de akp'den çok olanların varlığını yadsıyamaz.
akp karşıtlarında biden değişimine uyarlanma daha belirsiz olsa da varlığı açıktır. akp karşıtları da çokludur. akp karşıtlarında temel ayrım açıktır: 2002 sonunda başlayan akp'nin, 2010'a, 2013'e değin taşıdığı birlikteliğin sonunu akp'nin getirmediğinden yakınan ve öfkelenenlerin, yeniden akp'nin 2013 öncesine özlemciliğinin geçerli olmadığını anlamaları zaman alır. benzeri biçimde, 2002'den bu yana akp'den beklentisi hiç olmamış akp karşıtlarının beklentisi de 2002'den sonrası hiç yaşanmamış ya da geriye döndürülebilir beklentisine biden'in katılımını düşünmek yanıltıcı olur.
biden yönetimi, öncelikle akp'yle uzlaşık olmayı isteyecektir ve de zorlayacaktır. biden yönetimi, akp'yle hep karşıtlık yaşamışlarla da, 2013 sonrası akp'yle karşıtlaşmışlarla da nerede uzlaşabilirliğin arayışından uzak durmayacaktır.
kısacası, biden, önyargılı akp'yle olur ya da akp karşıtlarını akp'ye karşı yönetir beklentisi de, akp karşıtlarında seçmeci olur öngörüsü de geçersiz olacaktır. önünde sonunda türkiye'de akp karşıtlarının birbirlerine katlanma ve uzlaşımları bir etmen olurken; ötekisi de, akp'nin biden'le olunmasını ya da olunmamasını isteyenlerin karşıtlaşması da yaşanacaktır diyebiliriz.
kim üstte kalır; kim geriye düşer demek için açıkta veriler yoktur.
11 aralık 2020, e. hampton, ny.
