3 kasım 2020'de abd seçimleri öncelikle ve ençok abd'yi etkileyecektir. abd, 1989'la kazanmış, kazanır göründüğü "tek süper güç" konumundan gerilerdedir bugün. abd seçimlerinin küreseldeki önemi güncelde önemlidir ama, seçim sonuçlarının etkisi dışta az yaşanacaktır.
abd, 1989'dan bu yana, 1975'te sonlanmış vietnam savaşı'nın yenikliğinden de gerilerdedir. 1989'da "soğuk savaş"ın sonlanması, avrupa'da "nato"nun "varşova paktı" korkusundan arınması, varşova paktı üyelerinin birer birer rusya'dan uzaklaşması, almanya'ların birleşimi ve sovyetler birliği'nin 1991'deki olaysız, kargaşasız sovyet devrimi'nden uzaklaşması sonunda avrupa'da türeyen devletçikler ve orta asya'da, kafkaslar'da, baltık'ta beliren devletçikler oluşumlarında abd'nin, gün bugündür yayılması abd'yi küreselde tek güçlü konumunda bırakmıştı. bu durumun zorladığı, uluslaşmanın çok gerisindeki ortadoğu'da doğal kaynakların çekiciliği ve denetlenmesi öngörüleriyle ard arda yapılan ırak savaşları abd açısından kazandırıcı olmaktan çok servet ve insan yitmelerine neden oldu.
abd, ortadoğu çöllerinde kiminle olacağını doğru belirlemeden, rusya'nın boşluğunu abd yayılmasına dönüştürdü. ortadaoğu'da güç gösterisi ve yayılması abd açısından bekleneni vermedi. abd'nin "soğuk savaş" yükünden kurtulmanın kazanımlarıyla kaynaklarının artacağı ve güçleneceği beklenirken, abd iç borçlarla eşitsiz gelir bölüşümünde artan uçurumlar derinleşti.
abd, görünürde, dışarıda yayılırken, içeride, bütçe tartışmalarıyla bitmeyen iç çelişkilerde gerilimli bir demokrasi kargaşası derinleşti. abd'ye özgü toplumsal ve yönetim anlayışında birbirine düşman "karşıtlaşma" siyasi yaşamı, abd toplumsallığını gerginleştirdi, huzursuzluk gücüyle ters orantılı gelişti.
abd'de 1989 sonrası birbiri ardına seçilen ve küreselin varlığıyla değerlerinden yeterince donanımlı oldukları kuşkulu yönetimlerin egemenliğinde aradığını bulamadığından öteye zorladığı savaşları bitiremez durumunda içeride demokrasi savaşında karşıtlaşmasından bunalımlardan kurtulamaz durumuna geldi. böyle durumlarda dayanıklılığı ve uyumluluğu sarsılan toplumlarda olmayacak yönetim zayıflıkları ve çöküntüleri yaşanması kaçınılmazlaşır. abd de gücünü dışarıda yanlışa kullanmaktan içerideki kararlı ve dengeli yapısında çatlaklıklar oluştu.
değişmemek üzere kurulu abd düzeni, nice zorlanmalarda, öngörülmeyen değişimlerle gelişmesinde yeniden bir tıkanma evresindedir.
görünürde, abd demokrasisinin olmayacak sonuçlarından sayılabilecek başkan trump seçimi ve cumhuriyetçi parti'nin trump etkinliğinde donması 3 kasım'da değişir mi? 3 kasım 2020 seçimlerinden cumhuriyetçi parti'nin seçmenlerden alacağı destek ve tepki ne olacaktır? benzeri olmayan bir bilinmezliktir 2020 seçimleri. cumhuriyetçi parti'nin trump varlığında ezilmesi cumhuriyetçi parti'nin bir dönüşümüne neden olur mu? trump başkanlığı yenilenirse, yirminci yüzyıl'ın ikinci yarısından bu yana süregiden ve "soğuk savaş" geleneğindeki varlığından uzaklaşmış cumhuriyetçi parti nitelik değişimi yaşamaktan uzak duramaz. cumhuriyetçi parti nitelik değiştirir.
seçim yoklamalarıyla trump karşıtlarının yaygın ve kesin beklentileri geçerliyse ve 3 kasım 2020'de doğrulanırsa, cumhuriyetçi parti, geleneksel abd kavrayışına geri döner. trump etkisi başladığı yerde noktalanmış olur. yeniden ve değişik koşullarda trump benzerinin çıkması ötelenmiş olur. kısacası, cumhuriyetçi parti'de trump'ın etkinliği kalıcılığa erişmeden, bir sapma olarak, başladığı gibi anında bitmiş olur. cumhuriyetçi parti trump'tan arınarak yeniden yolunu sürdürecek bir iç arayışa dönüşür. trump etkinliğindeki cumhuriyetçi parti kazanımı ise: abd içinde, bilinmeyen, yaşanmamış değişimlerin başlangıcı olur.
demokratlar, bekledikleri ve beklenen olur da seçimlerden kazanımla çıkarlarsa abd içini yatıştırmak ve gerilimi azaltmaktan ötesini gerçekleştiremezler. abd, 1787'den bu yaşayan değişmeye direnerek değişen yapısını korumuş olur demokrat parti kazanımlarıyla. oysa, demokratlar beklenmedik yanilgi yaşarlarsa demokrat parti'de bugün görünen ve seçimden önce çözülmeyecek olan uyumluluğu sürdürmek zordur. benzeri biçimde demokratlar kazanmış çıkarlarsa, abd'de değişim beklememek gerekir.
16 ekim 2020, e. hampton, ny.
