abd'de 3 kasım seçimlerinin içerideki etkileri dışarıdaki etkilerinden önemli olacaktır. bunu söyleyince dışta etkisi olmayacaktır diye algılanması yanlıştır.
obama göreve başladığında değil de, zamanla, önceki george w. bush çözgisinden çok değişik davranmadıkça değişim bekleyenler yanılmalarını tepkiye dönüştürmek istediler. benzeri biçimde başkan donald trump da obama çizgisinden uzakta seyir etmedi. bunu söylemek de yanıltıcıdır; kim seçilirse seçilsin abd'nin dış siyaseti değişmez sonucu çıkarılamaz.
örneğin, obama yönetimi kuzey kore ile çin halk cumhuriyeti üzerinden baskı ve uzlaşım zorlarken trump doğrudanı zorlamak istedi. sonuçta, obama yönetimi de kuzey kore ile uzlaşımı gerçekleyemedi; tump yönetimi de. ayrımlar sonuçta benzer yaşandı diyebiliriz. alalım iran'la abd ilişkilerini: obama yönetimi avrupa ve rusya'yı da içine katarak iran'ın "nükleer güç" olmasını zamana yaymakta uzlaştılar; trump ise, yok öyle olmaz deyip iran'la uzlaşımı yoksayar siyaset geliştirdi.
obama yönetimdeyken kırım'dan ukrayna'yı arındıran ve neredeyse ukrayna'nın yarısını rusya'ya katan putin ilerleyişine obama olmazlandı ve rusya'yla ilişkileri dondurmaya yöneldi; oysa, trump ukrayna üzerinde rusya'nın egemenliğini arttırıcı eylemleri görmezden gelme siyasetini yürüttü. israil konusunda obama, abd dış siyaset geleneklerini zorlarcasına israil'in etkin ve yetkin siyasetçisi netanyahu'yu önemsemezken, trump israil yanlısı siyasette netanyahu'yu başının tacı yaptı. kısacası, sonucu değiştirici olmayan ve birbirine benzemez görünen siyasetler, özellikle, israil özelinde yaşandı.
suudiler'i yalıtmadan ve suudiler'i dışlamadan yürütülen geleneksel ortadoğu siyasetinde suudiler'le en içli dışlı konumu geröeleyen trump oldu.
en zorlu abd dışişleri ilişkisinde mısır odağında obama yönetimi çok zayıf kaldı. obama seçildiğinde mısır'la ortadoğu'ya yeni bir biçim verme siyasetini yükseltti. "tahrir meydanı" eylemlerine önce soğuk davranan obama yönetimi, kitlesel destek tahrir'de yoğunlaşınca hüsnü mübarek'ten istemeyerek de olsa uzaklaştı. seçimlerle "müslüman biraderler" iktidarın belirleyicisi olduğunda soğukça da olsa sonuçları benimsedi obama yönetimi. bir yıl sonra mısır askeri gücü seçimle iktidar olmuş mursi'nin görevden alınıp hapise atılmasını da seyretti. sissi darbesine de etkili karşı duruş geliştirmedi.
obama yönetimi libya konusuna uzak durmayı seçti başlangıçta ama, ab'nin arkasına katılmakta da gecikmedi. daha da ötesi obama; önceki bush yönetimi iki trilyonu ırak'ta boşa tüketirken, obama yönetimi iki milyar dolara libya'da başarı kazandığının övüncünü abd içselinde kullandı. trump için libya da, mısır da dış siyasette önlerde yer almadı.
obama yönetimi ırak ve afganistan'dan, bir anlamda, önceki bush yönetimi paldır küldür içeriye girerken; obama da paldır küldür çıkmayı zorladı. obama yönetiminin dış siyasetteki en büyük düşkünlüğü suriye özelinde yaşandı; trump yönetimi ise önceki obama yönetimin zayıflığını eleştirirken, neredeyse, suriye'den tümden uzak durmayı seçti.
obama yönetimi abd'yi avrupa'dan, ortadoğu'dan alıp pasifik'te yoğunlaşmayı zorlamak istedi. trump ise, asya'da hindistan'la olmayı temel siyaset yapmak istedi. 1972'den bu yana çin'le hep gelişen birliktelik ise trump'la en düşkün düzeye indirilmeye zorlandı.
abd seçimleri sonuçlandığında beklenti nedir dış siyasette? trump'ın seçimi kazanması sonucunda abd'nin dış seçmelerinde trump'ın etkisini ve istemlerini arttıracağı açıktır. ya, yoklamaları temel alırsak, biden kazanırsa?
biden yönetiminin en zorlanacağı alan dış siyaset olacaktır. iki nedenden öyle olacaktır: birincisi, abd'nin içteki sorunları, 1989'dan bu yana çoğalmıştır ve biden içteki sorunların üstesinden gelmede zorlanacaktır; ikincisi de, dış siyasette, süreklilik, daha geçerlidir ve abd'nin dışta saygınlığı da, gücünü kullanması da gerilemiştir. abd'ye biden yönetimi yeniden saygınlık da, güç de katamaz. nasıl trump abd'yi yeniden büyük yapamadıysa; biden da abd'yi dışta daha güçlü kılamaz.
23 ekim 2020, e. hampton, ny.
