küresel salgının ençok etkilediği abd'de 3 kasım seçimi'nin belirleyicisi de "kovid-19" oldu diye düşünmeliyiz. küresel salgın olmasaydı ne olurdu geçerli bir soru değildir ve yanıtsızdır. küresel salgın abd'yi hazırlıksız vurdu. asya'nın gelişmiş yörelerinde ve benzeri salgınları küçük çapta da olsa yakın zamanlarda yaşamış ülkeler dışında hazırlıksızlık küreselin tümünde yaygın ve belirleyiciydi.
abd'de trump yönetimi de, meclisler de, yerel devletler de hazırlıksızlığa tepkilerinde başarılı oldu denemez. şimdilik, aşı ve iyileştirme çalışmaları da sonuçlanmadığından bilimsel araştırma ve geliştirme kurumlarını değerlendirmek için yeterli veri yoktur. sonunda siyasiler ve yönetimler salgın sırasında yetersiz kaldılar genel geçer kanıdır ve bu kanı değişmeyecektir.
salgının getirdiği ve yaşattığı olağanüstü koşullarda abd seçimleri 3 kasım'da gerçeklenmez öngörüsü ve baskısı geride kaldı. 3 kasım öncesi uzaktan oylama ile oylama noktalarında erken oylamada benzeri yaşanmamış katılım etkinliği yaşandı. abd'de yurttaşların oylamaya katılım artışını nasıl değerlendirmeliyiz? birinci değerlendirme şudur: abd yönetimi ve cumhuriyetçi başkan ile cumhuriyetçi çoğunluk yönetimindeki devlet içindeki devletlerdeki küresel salgına yaklaşıma tepki ve öfke oya yansıdı diyebiliriz. ikinci değerlendirme de: cumhuriyetçi başkan ve yönetimin etkisindeki devlet içindeki devletlerin salgını önleme çalışmalarına kısıt ve baskı getirme yanlısı demokrat siyasilere tepkiler ve öfke oya yansıdı.
3 kasım seçim sonuçları onaylandığında küresel salgına cumhuriyetçi ve demokrat tepkilerin getirdiği hangi öfke ve nefret oyu çok olacaktır bileceğiz. karşılıklı öfke ve nefrette küresel salgının etkisi belirleyicidir ama tek etmendir denemez. abd'de uzun süredir siyasilerden öteye toplum da geleneksel cumhuriyetçi ve demokrat karşıtlığından öteye parçalanmıştır. abd'nin iç ve dış sorunları da, yerel yönetim ve denetim sorunları da uzlaşmaz karşıtlıkta yükselmiştir. küresel salgının hızlandırıcı etkisi yadsınamaz ve karşıtlıklar 3 kasım'la da sonlanmayacaktır.
seçimin olabilirliği tartışmaları salgın süresince dinmedi. seçimin olabilirliği yaşandıkça sayımın güvenilirliği tartışılır oldu. seçimden üç beş gün öncesinde de sayımın hızlı ve güvenilir olacağı güvensizliği varsa da, sayımın yaşanacağını öngörebiliriz. seçim öncesinde sayımdan çok sayımın sonuçlarına katlanabilirlik boşluktadır. cumhuriyetçiler de, demokratlar da seçim sonuçlarını kabullenecekler mi ya da sonuçlara katlanacaklar mı? bu büyük soru 3 kasım'la abd'nin büyük tartışması olacaktır.
seçim sonuçları tartışması ne getirecektir? seçim sonuçlarının tartışmalarının çatışmaya dönüşmesi iki yan için de olasılıktır. demokratlar büyük kentlerde çoğunluktadır ve sokakları örgütlemede ve belirlemede çok güçlüdürler. cumhuriyetçiler nüfus yoğunluğu az olan yörelerde egemendirler ve sokaklardan sonuç almakta deneyimleri demokratlar düzeyinde değildir. cumhuriyetçiler silâhlı görünümde ve korkutmacasında azlıklarını aşacak güce erişirler mi? demokratlar silâhlı tepkilere nasıl direnç gösterirler?
abd'de 3 kasım seçimleriyle ne değişir ya da nasıl değişirden çok nefret ve öke karşıtlaşmasının oylamaya, oyların sayımına ve olası tepkilerin sonuçlara direnmeye dönüşme olasılıkları abd demokrasisi için bir duraklama ve gerilemeye neden olur. abd demokrasisi 3 kasım'la duraklama mı yaşayacaktır?
karşılıklı öfke ve nefret oyları birbirine yakın sayılarda ortaya çıkarsa abd'nin kararlı iç barışında sarsıntıları önlemek zorlaşacaktır.
30 ekim 2020, e. hampton, ny.
