3 kasım 2020 salı günü abd'de genel seçimler yaşanacak. abd'de de her seçim tarihin en önemli ve etkileri sarsıcı olacak diye başlar seçim çalışmaları. 3 kasım 2020 seçimleri de benzerdir: tarihin en önemli seçimidir diye süregidiyor. seçimler sonrasında bu tür büyük sözler ve savlar hızla ve kolayca unutulur gider. bukez de değişik olmayacaktır.
3 kasım yolunda abd'de cumhuriyetçiler ve demokratlar kıyasıya karşıtlaşacaklar deyince açıklama gücü ağır olmaz; sıradanır, olağandır.
2020 korona yılı olarak başladı ve sürüp gitti. küresel salgında ençok bulaşma ve ölüm abd'de yaşandı. abd'de kırgın ve parçalanmış siyasetle toplumsallık korona salgınıyla daha da ayrışıktır. öyle görünüyor ki: seçimlerin birleştirici bir sonuç getirmesinden de umutlu olmak zordur.
bir yanda korona salgınını abd'nin sorunu değil, abd'ye bulaştırılmış varsayan cumhuriyetçi başkan donald trump; karşısında da, abd'de büyük yıkımın tek sorumlusu olarak başkan trump'ı gören demokratlar ve başkan adayı joe biden var.
öncelikle ve tarihte ilk kez seçimlerin kapalı oy ve açık sayım sonuçlarına durmaksızın kuşku ve korku geliştiren bir abd başkanı var. başkan trump'ın öngörüsüne göre demokratlar yapay oylarla seçimin sonuçlarını etkileyecekler ve başkanlığı trump'tan zorla alacaklar. demokrat parti adayı joe biden ve demokrat seçmenlerin çoğunluğuna göre de: başkan trump seçimi yitirince sonuçlara direnecek ve sayım sonuçlarını yoksaymak için demokrasi geleneklerini zorlayacak yasadışılıklara başvurmaktan uzak durmayacaktır.
seçimler güvenle yaşanacak ve sayım sonuçlarını karşılıklı iki parti de kabullenecek midir?
seçimlerin güvenliğiyle sayımın güvenirliliğinin sorgulanması bu düzeyde kuşku ve sorgulama konusu olmamıştı. bu kuşku ve sonuçların güvenirliliğinin sorulabilirliği abd için bu düzeyde tartışma konusu olması ilktir. abd demokrasisinde bu zayıflık ve demokraside onca gelişmişliğe karşın gelen seçimle de, sayım sonuçlarıyla da kolayca aşılmayacaktır.
3 kasım yolunda ve ardından seçime güvensizlik konusunda yeri geldikçe nice söz ve söylem gelişecektir.
3 kasım 2020'de başkanlık ötesinde, temilciler meclisi üyelerini yenileme, senato üyelerinin üçte birini yenileme, üçte bir eyaletlerde vali yenileme seçimleri ötesinde yerel yönetimlerde, yerel kurul seçimleri de birlikte yaşanacaktır.
3 kasım 2020 öncesinde başkanlık cumhuriyetçi parti'nindir. abd senato'sunda cumhuriyetçiler çoğunlukta, temsilciler meclisi'nde demokratlar çoğunluktur. abd'de başkanların dört yılık tek dönemle siyasette yeralanlar azdır. çoğunluk üst üste ya da iki seçimli sekiz yıllık başkanlık olağandır. yakın tarihte enson: demokrat başkan jimmy carter 1976-1980 arasında dört yıllık birinci başkanlık dönemi sonrası ikinci seçimde başkanlığı yitirmiştir; bir de 1988-1992 arası cumhuriyetçi başkan george bush ikinci kez seçilememiştir. onun dışında genek olarak iki seçim kazanma olağandır. bu anlamda, cumhuriyetçi başkan trump, ikinci seçimini yitirip, tek dönemli başkanlardan bir yenisi olabilir. başkan trump'ın seçimi kazanması yitirmesinden daha çok şaşırtıcı olur.
temsilciler meclisi ve senato çoğunlukları genellikle gelgitlerle çokça değişir. yirminci yüzyıl'da uzunca süre abd meclislerinde yasama gücü demokratlarındı. 1980'lerde cumhuriyetçi başkanı denetlemede demokrat meclisler gücünü hep kullanmıştı. 1992 sonrası demokrat başkan clinton ve 2008 sonrası demokrat başkan obama'yı dengeleme ve denetlemede de cumhuriyetçi meclis çoğunlukları etkin oldu.
abd'de meclislerin ikisinde birden çoğunluğun başanın partisinden olması az yaşanan durumdur. bir anlamda mutlak tek parti siyasiliği olan o durum az yaşanmıştır ve bir sonraki dönemde meclislerde çoğunluk başkanlık partisinin karşıtının olmuştur. 3 kasım seçimlerinde de demokratların ya da cumhuriyetçilerin hem başkanlık ve hem de meclislerin her ikisinde çoğunluk olmaları enaz beklenendir.
doğal ki, demokratlar cumhuriyetçilerin, özellikle, başkan trump'la yaptıklarını ve yapmak istediklerini abd için, küresel için, insanlık ve yerküre için tümden kaldırma gücü olarak başkanlığı da, meclislerde çoğunluğu da istemektedirler. cumhuriyetçiler de, demokratların 20. yüzyıl'dan kalan bağlayıcı yasalarını gevşetmekten öteye yürürlükten kaldırmak için başkanlık ve senato çoğunluğundan öteye yeniden temsilciler meclisi çoğunluğunu geriye kazanma yönünde kıyasıya çalışmaktadır.
abd'de başkanın partisinin her iki mecliste de çoğunlukta olması genellikle başkanların ilk dönemlerinde yaşanandır. demokrat obama da, cumhuriyetçi trump da bu özel durumu seçimi kazandıklarının ilk iki yılında yaşamışlardır. obama duraklamış pazarı ve sağlık güvencesiz milyonların güvencelerini sağlamayı ilk iki yılındaki özel durumda gerçeklemiştir. benzeri biçimde, cumhuriyetçi başkan trump da 2016'da ilk ara seçim olan 2018'e değin yüksek gelir kümelerine ve sermaye kuruluşlarına vergi kolaylıklarını gerçeklemeyi meclislerdeki çoğunluklarıyla gerçekleyebilmiştir.
abd seçimleri ne yönde değişim getirir öngörüsü için erkendir ama, değişebilirlik beklentisi demokratları belirleyen etmen olurken, cumhuriyetçiler daha da güçlü olabilme tutkusuyla seçimlerden umutludurlar. demokratlar çoktandır ilk kez birleşik görünürken, cumhuriyetçiler içinde dağılma ve çözülme görünmemektedir.
18 eylül 2020, college station, texas.
