korona'nın ilk saldırısı durmaksızın sürüyor. yer yer kazanımlar var görünse de, küresel düzeyde ve insan yoğunluğunun çok olduğu yerelliklerde ağır yıkımlar yaşanıyor. ülkelerin ve toplumların direnme gücünde zayıflamalar çok. üretimin durmasının özellikle gıda ve beslenme yönünde giderek yaşattığı, yaşatacağı duraklamalar yönetimleri, iktidarların yetkinlerini zorlamaktadır. başlangıçtaki hazırlıksızlığın, özellikle, sağlık kuruluşlarındaki ve hizmetlerindeki yetersizliklerin giderilmediği açıktır.
bilimin öngörülerini ve çalışma geleneklerini düşünerek yaklaşan sağlık yetkinleri: aşı, iyileştirme ve izleme, denetleme konusunda yeterince etkin önlemlerin gelişmediğinde birleşiyorlar. kısacası, bilimsel düşünme yanlılarıyla iktidarı koruma ve sürdürme yanlısı siyasiler çelişiyorlar. sonuçta, siyasi işleyisler belirleyicidir. siyasiler üretimin durması ve işsizlik sorunun altında ezilmekten kurtuluşu bilimin öngörülerini yoksaymaya yöneliyorlar.
korona salgınının ilk dalgası beklenen en üst düzeylerde olmasa da korkutu; alt düzey sayılarıyla durmaksızın sürüyor.
bugün gelinen noktata yavaşlama istenen düzeylerde değildir diyenlerin, daha da önemli öngörüleri: ikinci ve sonraki dalgalardır. olmaz demek yanlıştır. bir daha olmaz diyenlerin, 2020 başından bu yana, olayı küçültme yanlısı olanlar olması şaşırtıcı değildir. olayın gelişimiyle yer ve değerlendirmede değişim olmuyor. başından önsemsemeliydik gerilemesi yaşanmıyor. daha da ötesi: bilimin öngörülerine uyduk ve bundan sonrası olağana dönüştür diye tanımlamak yanlısı yöneticiler ve iktidarlar, görünürde, kazanıyorlar.
kısacası, bunca özveri ve kıyımdan sonra, yeniden daha güçlü yayılma ve yetersizlikler yaşanır mı?
aşı mı, iyileştirme mi diye bir ikilem yok. hem aşı geliştirilmeli ve hem de iyileştirme yötemleri ve ilaçları sağlanmalıdır atbaşı gitmektedir. bu yönde yaygın ve güçlü çalışmalar olduğu biliniyor. bilimsel çalışmalarda istenene varmak, çoğu zaman, uzun ve kapsamlı çalışmaları gerektirir. salgının yaygınlığı ve yıkıcılığına karşı, bilimsel çalışmalarda, gerekli aşamaları atlayarak çözümler bulmak rastlantısı yüksek değildir.
bir sonrası için yayılmanın katlanabilirliği siyasi yetkinlerin ilk seçmesi durumundadır. ağırdan toplumları yeniden yaşatma yolunda, yavaştan ve hızlanan yönde uygulamalar yaygınlık kazanmaktadır. uluslararası gezinme ve taşımacılıkta yeniden hızlanma beklemek yanlış olur. olası sonraki dalgalar ulaşım ve taşımacılığın geleceğini belirler. bugün için ülkelerin içinde kentlerde, kırlarda yeniden toplulaşma ve birliktelik artacak görünüyor. sonrası ise yaşanacak dalgalara bağlı yaşanacaktır.
aşı ve iyileştirme konusunda olası gelişmeler istenen sonuçları verecek olumlulukta olsa da, yeterince aşı ve ilaç üretimi kolay olmayacaktır. geliştirilen aşıların kullanımı ve paylaşımı da; geliştirilebilecek ilaçların üretimi ve dağıtımı da yeni sorunların kaynağı olacaktır.
şimdilik sorun ve çözüm: bir sonraki dalgaların olmamasını beklerken, aşı, iyileştirme, izleme ve denetlemede yığınakların artışını sağlamaktır. unutmayalım, yer yer, küçük başarı örnekleri yaşanmış görünse de, ilk kez küresel düzeyde bir duraklama ve yıkım yaşanmaktadır. ulusal düzeylerde uyumluluklar olmadığından öteye uluslararası ilişkiler de dayanışmacı olmaktan uzaktır.
15 mayıs 2020, college station, texas.
