"korona günleri" deyince, küreselde, gündelik olağan yaşamın durdurulması ve salgının etkisinin azaltılması yolunda önlemlerle durgunluk ve yıkımlar anlaşılıyor. gelinen noktada yaşanan yıkımlarla ülkelerin yönetimlerinin zorlanması durmak bilmiyor.
küresel salgının ilk günlerinde, ülkelerin çoğunda, yaşanan önlemlere direnme geçerliydi. küresel etkilenmelerle zorlanarak salgın gerçeğine direnme uzun sürmedi. ülkelerin kendi içlerinde yurttaşların önlemlere katılımı gönüllülükten zorunluya geliştikçe tepkiler gecikmedi. tepkileri iki yönlü düşünebiliriz: 1. katılımcıların ve alınan önlemlerin yetersizliği ile 2. önlemlere hazırlıksızlıktan doğan kamusal sağlık yetersizlikleri. zamanla önlemlerin zorunluluğu uzadı ve kamusal sağlık araçlarının/aygıtlarının üretimi dağıtımı sorunları tepkileri çoğalttı.
önlemlerin alınmasında gecikmeyle hazırlıksızlığın ve bilinmezliğin getirdiği olmayacak kararları izlemeyenlere gösterilen gevşekliklerle dayatmalar tepkileri yaygınlaştırdı.
bir yandan salgının hızla yayılmasıyla ölimlerin artışının ürkütücülüğü yönetimlerin gerçekleri saklama ve yanıltma siyasetleri göstermesi, korkunun şiddetinde güvensizlikleri sıradanlaştırdı.
boşa yaşanan 2020'nin ocak ve şubat aylarından sonra geçen mart ve nisan aylarının da durumda istenen ve beklenen azaltmaları getirmediği açıktır. öngörülen benzeşim modellemelerindeki ençoklara erişilmese de, enazların getirdiği yıkım küçültülecek, gizlenebilecek düzeyi hızla aştı.
bu arada, çokluk yaşandığı gibi, küreselin her köşesinde bunun başlangıcı neydi, nasıl oldu da yayıldı sorularına hızla "fesat" kurguları, öyküleri yayıldı. don kişotlar, akıllarındaki olabilir görünen savlarına inançla bağlanarak karşıtla ve düşmanlıklar geliştirmekten uzak durmadılar, durmuyorlar ve durmayacaklar.
istenen sürede salgının yagınlığını yavaşlatmak ve durdurmak başarısı gösterilemedi. yönetimler de, ülkelerin yurttaşları da kedi içlerinde ve birbirlerine karşı tepki doludurlar bugün.
işlerini, aşlarını yitirenlerin çokluğu yönetimleri erken çözüm arayışlarına yönlendirdi.
olayın başından salgını önlemek ve durdurmaktan çok yinelenmemesini sağlamak yönünde önemli çalışmaların yapıldığı da biliniyor.
"covid-19" diye bilinen hastalığın özellikleri ve hasta olanı olmayandan ayırmada geçerli ve gerekli "testler" konusunda çalışmalarda yeterli düzeylerin çok gerisinde olunmasına karşın, gelişmeler, bilimsel araştırma ve çalışmalarda hızlandırmayı zorlayıcı yönde yaşanıyor. yüzün üstünde deneysel kuruluşlarda hastalığa tanı ve iyileştirme çabaları hastahane ve bakımevlerinde sağlıkçıların insanüstü çabalarıyla sürüyor. "covid-19"un hergün yeni bir özelliği anlaşılırken, benzeri "virüsler" için denenmiş hazırdaki iyileştirme ilaç ve iyileştirme yöntemleri de olumlu olumsuz umutlarla araştırılıyor ve bulunuyor.
bugün neredeyiz? aşı, iyileştirme ve izleme konusunda uluslararası bir yarışma sürüyor. aşının güvenilir ve yeterince olması ne zamana sağlanır? çok açıktır ki, gelen sonbahara yetişmez öngörüsü bilinen bilimsel yöntemlerin, bilinen aşamalarına göre güvenilir bilgilendirmesidir. iyileştirme konusunda da benzerini öngörmektedir bilimsel akıllar. aşı ve iyileştirme konusunda kötümser beklentiler de eksik değil: aşı ile iyileştirme konusunda gelişmeler üç yılı bulur ve aşar öngörülerinin, istenmese de, dayanakları güçlüdür.
aşı ve iyileştirmede gelişecek buluşların anında tüm yurttaşlara erişecek ürünlere dönüşmesi de kolay olmayacaktır. sınırlı sayıda üretilebilecek aşıların ya da iyileştirme ilaçlarının kimlere öncelikle eriştirilebileceği/kullanılabileceği uzak olmayan günlerin önemli tartışması ve yeni ayrımların odağı olacaktır.
"covid-19"a yakalanmışların etkileşimlerinin izlenmesi ise ülkeleri bölücü ve yurttaşların güvenini kazanmada zorlanılacak başlı başına sorun olacaktır.
aşı, iyileştirme ve izleme konusundaki yarışmada öne çıkanları benimseme ve benimsetme yönetimlerin temel sorunu olacaktır. bu arada, salgın sürmektedir ve ürkütücü tanı sayıları, ölümler artmaktadır. ölümlerin, ençok, düşük gelir kümelerinde ve yetersiz/kötü beslenme kümelerinde olmasının toplumlarda varolan adletsizlikleri, eşitsizlikleri daha da açık seçik ortaya çıkardığı gerçeği yarının büyük sorunudur.
8 mayıs 2020, college station, texas.
