türkiye cumhuriyeti kazanılmış ve başarılı bir devlet oluşumudur. türkiye cumhuriyeti başlangıçtan günümüze tartışmalı olmuştur. türkiye cumhuriyeti'ni tartışanların siyasi olarak güç kazandıkları ve güçlü oldukları zamanlar da eksik değildir. türkiye cumhuriyeti'ni, mustafa kemal atatürk'ün anlatımıyla 19 mayıs'la başlayan sürecin 29 ekim'e varmasıyla benimsemek ayırdedici bir siyasi konumdur.
türkiye cumhuriyeti'ni tartışanlar 19 mayıs 1919 ile 29 ekim 1923 arasında, daha sonralarında olduğundan etkindiler. 19 mayıs 1919 sonrasının aşamaları ve tartışmaları, özellikle, 1924 sonrasında, açık siyasetten arındırılmış ve yeraltında yaşamanın dışında güçleri kırılmıştır.
19 mayıs sonrasının ilk adımı amasya'da toplanan az sayıdaki osmanlı üst düzey komutanların, imparatorluğun sorununu, istanbul hükümeti'nin zayıflığı ve tutsaklığı olarak görmeleridir. 29 ekim, o 21-22 haziran günlerinde açık bir hedef değildir. görünürde, amasya'da ortaklaşa genelgede birleşenlerin uzlaşımı nedir? anayasa genelgesi, istanbul hükümeti'nden bağımsız kurtarıcı bir eyleme başlangıçtır. amasya genelgesi'ni açıklayan mustafa kemal'e direniş o noktada başlamıştır. mustafa kemal, "mondros mütarekesi" olarak bilinen düşkünlüğe direnenleri birarada tutmak siyasetini başarmıştır.
amasya sonrası iki büyük aşama "erzurum kongresi" ile "sivas kongresi"dir. amasya'da "vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı" tehlikesinde birleşenler, 23 temmuz 1919-10 ağustos 1919 arasında, erzurum'da, bağımsızlık için istanbul'dan ayrı hükümet için, istanbul'a karşı durmanın siyasi örgütlenmesini dünyaya açıklamışlardır. sivas kongresi örgütlenmesinin siyasi amacı: ülkenin işgalini kaldırmak "vatanın bütünlüğü ve milletin bağımısızlığı" temelinde örgütlenmedir. bu örgütlenmelerin yürütücü gücü mustafa kemal'in önderliği ve onunla birlikte olanların güçlerini aldıkları, siyasi yönlendirmeyi başardıkları "müdâfaa-i hukuk cemiyetleri" olmuştur. 4 eylül 1919-11 eylül 1919 arasındaki sivas kongresi yerelden, bölgeselden ulusala yükselme ve genişlemedir.
mustafa kemal'in amasya, erzurum ve sivas doğrultusunda başardığı: önderliğini siyasi birlik olarak seçtirmek olmuştur. mustafa kemal samsun'dan erzurum'a istanbul hükümeti askeri temsilcisi iken, erzurum'dan başlayarak istanbul hükümeti'nden bağımsız sivil kişiliktir. mustafa kemal erzurum ve sivas'ta kazandığı temsil gücünü, önce, istanbul hükümeti'ni yönlendirmek uğrunda kullanmıştır. 12 ocak 1920-11 nisan 1920 sürecinde osmanlı imparatorluğu'nun son "meclis-i mebusan"ı istanbul'un 16 mart 1920'de işgali ve ve 11 nisan'da kapatılması sonucunda, ankara'da 23 nisan 1920'de açılmıştır.
türkiye cumhuriyeti'nin önce kurtuluş ve sonarasında kuruluşunun temeli "türkiye büyük millet meclisi" ve hükümetleri olmuştur.
23 nisan 1920 ile başlayan ve 29 ekim 1923'te cumhuriyet'i duyuran tbmm ve hükümetleri türkiye cumhuriyeti'nin temeli ve kurucu meclisi'dir. tbmm, 23 nisan 1920 ile başlayan ve 29 ekim 1923'de doruğunu bulan siyasi mücadele, 26 ağustos 1922'de "büyük taarruz" ile başlayıp 9 eylül'de izmir'in kurtuluşu ile askeri başarıların temelidir.
23 nisan 1920'nin önemi çoktur. 23 nisan 1920 o gün de, yüzyıldır da tartışmadan uzak kalmamıştır. öyle görünüyor ki: gelen yüzyılda ve yüzyıllarda da önemi tartışılacaktır. türkiye cumhuriyeti'nin kurucu cumhurbaşkanı atatürk'ün önderliğinde açılan, toplanan ve işleyen tbmm, kurucu niteliğindedir. 23 nisan 1920'de ankara'da toplanan tbmm ile kurulan türkiye cumhuriyeti'nin yüzyıllık başarısı açıktır: istanbul hükümetleri değerini yitirmiş, yoksayılmış ve sonlandırılmıştır. türk devleti, ankara'da, cumhuriyet olarak sonsuzluğa eriştirilmiştir.
tbmm'nin kuruluş ilkesi de ilk günden açıktır: hâkimiyet, bilâ kaydü şart milletindir. yüzyıllık tbmm tarihinde ulusun egemenliğini yoksayanlar, yokedici eylemler ve tartışmalar sonlanmamıştır. bunun yanında, 23 nisan'la neşe dolanların, cumhuriyet kurup yaşatanların ölmezliği, türkiye cumhuriyeti'nin aşılmaz gücüdür.
cumhuriyet'in gücü egemenliğin kayıtsız koşulsuz ulusun olmasıdır. egemenliğin ulus adına tbmm'de gerçeklenmesi türkiye cumhuriyeti'nin kurucu ve geliştirici gücü olmuştur. devlet benim; güç benimdir diyenlerin ilk hedeflerinin cumhuriyet ve tbmm olması açıktır.
23 nisan 2020, college station, texas.
