gününden bu yana bilinir. altmış yıl öncesi nisan günlerinin sonunda, türkiye'de, demokrat parti'ye ayaklanmalar toplumsallık kazanmıştı. 28-29 nisan olayları, 555k (mayıs'ın beşinde, beşte, kızılay'da) ve sonunda harbiye öğrencilerinin ankara'nın içine yürüyüşü.
tbmm'de "tahkîkat komisyonu" tartışmaları günleri yaşanıyordu. istanbul'dan dp'ye yakın ali fuat başgil, anayasa hukuku uzmanı olarak, çankaya köşkü'nde toplantıya çağrılır. celal bayar'ın konuğu başgil'in yanında adnan menderes, fatin rüştü zorlu, namık gedik, refik koraltan da vardır.
bayar, menderes ve başgil öteki konuklardan ayrılır ve özel toplantı yaparlar. bayar'ın, başgil'den nasıl yatıştıralım bu toplumsal kabarışı sorusuna, başgil'in yanıtı yalındır: başbakan menderes istifa etsin, tahkîkat komisyonu dağıtılsın ve en kısa zamanda erken seçime gidileceği sözüyle geçici yatıştırıcı hükümet kurulsun. menderes anında uyum gösterir; bayar da anında: "dere geçilirken at değiştirilmez" buyurur ve tarih buna göre gelişir.
değişse ne olurdu bilinmez. değişmeze göre işleyen tarihi yaşadık.
türkiye'de yönetim ve yürütme sorunu olduğu açıktır. bu durum yeni değildir; giderek türkiye'nin geleceğini tıkamaktadır. akp'nin nasıl işlediği az bilinendir. akp'nin içinden de bilenlerin az oluşunu temel alırsak, akp'nin, bilinen ya da geleneksel bir demokratik işleyişte olmadığı sonucuna varmak zor değildir.
türkiye'de, küreselin her köşesinde olduğu gibi, yönetimler "korona günlerinde (deresinde)" zorlanmaktadır. dere geçildikten sonrası herkesin önyargısına ya da mezhebine göre öngörülmektedir. derenin öte yakasına nasıl varılacağı konusu yönetimleri zorlarken, derede yürüyüşte atları dizginlemek kolay olmamaktadır. dere mi biter; karşı kıyıda ne bekliyor bilinmez.
süleyman soylu'nun istifası konusunda bilen bilinmeyen söz etti. bilinenleri az olanı, bilinmeyenlere göre yorumlama, değerlendirme yaygın oldu. ne olduğunu az biliyoruz; bildiğimiz, dereden geçerken at sürücüsü değiştirilmedi. iyi oldu; değişmeliydi; değişmez tartışması akp içinde oldu mu; oluyor mu? akp dışındaki önyargıları ve öngörüleri biraz biliyoruz; akp içindeki etkisiyle yansımalarını hiç bilmiyoruz diyebiliriz. bildiğimiz: akp dışında erken dışavurumlar olduğu ve gerisinin gelmediğidir. akp içinden ne olduğunu bilmiyoruz. bildiğimiz, süleyman soylu'nun görevini (atını derede geçirmekte olduğudur) yürüttüğüdür. bugün için, ne güne değin sorusu da, suda akıp gitmiştir. dereye girmeden paçalarını sıvayanların durumu ise ayrı bir durumdur.
akp'nin içi açılmadan ya da akp çatlamadan ne söylense boşunadır. akp'den koptuktan sonra söylenenler ya da akp'ye karşıt söylenenler değil de, akp'nin içinden söylenen olursa önemsenecektir. yoksa, derede boğulan boğula diye bekleme mi sürecektir? tarihte, "üçüncü haçlılar"ın komutanı frederick barbararossa, kudüs'e varamadan, silifke'de göksu'da atıyla sulara karışıp yokolmuştu.
tarih: barbarossa kestirmeden dereden geçmeseydi de diye yazılmaz. sulara kapıldı gitti ve haçlılar'ın sonu başarılı sonlanmadı. selahaddin eyyubi sabırla kazandı. tarihin derelerinde boğulanlar çok olur; dereler akar durur...
17 nisan 2020, college station, texas.
