siyasette öfke olur. öfke çokluk anlıktır ve geçiciliktir. toplumsal öfkeler tepki olarak yaşanır ve siyasete etkisi de geçicidir. öfke anında taşkınlığa kapılıp gidenler gelenler çok olur. öfkenin sürekliliği olmaz mı?
öfkenin süreklileşmesi sorunludur. öfke uzayınca ve süreklileşince nefrete dönüşür. nefret de öfke benzeri insancadır ve insana özgüdür. nefret bireyler için zorludur. düşünmeyi durdurur demeyelim ama nefrete göre düşünmek asıldır artık. nefreti beslemeyen düşünceler ya da düşünenler değerini yitirir. nefret birey için olduğunca toplumsallıkta da zorludur. nefretin toplumsallığının zorlu oluşu nefreti beslemesinden öteye karşı nefreti de çoğaltır. artık. ilk nefret önemini yitirir ve nefretleşme diyeceğimiz nefret karşıtlaşması artar.
nefret oluşunca kişilerin de, toplumların da çatışmadan yatışması zorlaşır. nefret karşıtlaşmasından uzlaşmaya varmak olanaksızlaşır. nefret çatışmasından kazanan değil de, ötekini yıldıran nefreti yokedemez. nefret yeraltından, gizliden akışını sürdürür; ola ki, birgün yeniden üstten ve açıktan akıncaya değin. nefreti yenersiniz ama, yoketmek zordur.
öfke anlarında değil ama, nefret sürecinde nefret karşıtlaşmalarında ve sonunda çatışmalarında sürdürücü güç intikam özlemidir. intikam önce adalet ölçüsü olarak algılanır ve gelişir. nefretin getirdiği, geliştirdiği ve yaşattığı çatışmanın itici gücü olur intikam tutkusu.
intikam dediğimiz insanın en düşkün davranışlarındandır. intikam almak ilkel toplum anlayışının süregitmesidir. nefret karşıtlaşmasından üste kalanın altına aldığından intikama yönelmesi, içsavaş durumudur ya da baskı yönetimidir.
sonuçta ya da kısacası öfke, nefret ve intikam demokrasi durumlarından çok demokrasinin yozlaşma sürecinin göstergeleridir, verileridir. demokrasilerde karşıtlaşma ya da kazanımların ölçütü uzlaşımdır. uzlaşımsızlık çözümsüzlüktir ve öfkenin, nefretin, intikamın önkoşullarının hazırlayıcısı olur.
türkiye'de 2002'yle gelişenlerin demokrasiyle başladığını kabul etmeliyiz. 2002'de demokraside kazananların 2002 günlerine ve öncesine öfkeli oldukları yadsınamaz. 2002'yle güç bulan akp öfkeyi yatıştırmaktan ya da demokrasinin gereği olan uzlaşımı gerçeklemedi. ya ne oldu? öfkenin kazanımını süreklileştirmekte nefreti belirleyici kıldılar. hangi nefreti diyemeyiz. 1997'nin 28 şubat öfkesinden de öteye 1960'ın nefretini, zamanla da da 1908'den başlayan 1923'ü de içeren intikam yönünde gelişti siyaset.
akp'ye ve akp'yi güçlü kılan 1950'yle yaşanan demokrasi sonunda intikam gücü kazandığını yaşatır oldu. 1950'den sonra seçimlerden yenik çıkan demokrasinin öfkeli öteki yarısı ya da akp karşıtlığı da yeraltındaki nefretini üstten yaşatmaktan uzak durmadı. nefret karşıtlaşması ve çatışması nice seçimlerden, nice dönemeçlerden 2013'e vardı.
2013'le nefretleşmenin durmaksızın yaşandığı bir toplumdur türkiye. akp 1908'lerden bu yana dinmeyen ve 1923'le yeraltına inmiş nefreti açıktan intikam olarak yaşarken, yaşatırken önce yeraltına çekilmiş yüzyıllık nefret, 2007 seçimlerdeki yenilgi sürecindeki tandoğan/gündoğdu/çağlayan kabarışlarıyla açıktan öfkelendi. ergenekon yargılarıyla önlenemeyen 2007 öfkesi akp'ye karşı nefreti çoğalttı ve sıradanlaştırdı.
2013'le akp karşıtlığı kazanamadı; yokedilemedi de. 2014'le akp karşıtlığı nefret cephesi olarak durmaksızın sürüyor. karşılıklı nefretleşmede karşıtlaşmaların ötesinde çatışmalar da yaşanıyor. akp karşıtlarının nefreti intikam gücüne de erişecektir demek demokrasi ilişkilerinde yanlış olur. demokrasinin yıpranmasının önlenmesi nefret karşıtlaşmasının ve çatışmasının önleyicisi olmalıdır. nefretle varılacak yer uzlaşım olmaz. intikam yaşatmak da intikam özlemek de demokrasi dışıdır.
türkiye'de nefretin siyasetin gündeliğinden azaltılması ve arındırılması hergün zorlaşsa da zorunluluk açıktadır.
14 şubat 2020, college station, texas.
