abd ortadoğu'nun heryerindedir ve bu istenmeyendir. abd ortadoğu'ya çağrısız gelmiştir ve ortadoğu'da yaşamasını sağlayacak yerel güçler oluşturamamıştır. bu durum 1989 sonrası gerçekliğidir.
1979 sonrası ve 1989 öncesinde abd israil'de, türkiye'de, mısır'da, suudi arabistan'da, körfez ülkelerinde vardır ama, iran'da, ırak'ta ve suriye'de yoktur. rusya ise 1989 öncesinde ırak'ta ve suriye'de vardır.
1979 sonrası iran lübnan'da olmaya başlamıştır. 1989 öncesinde iran suriye'de ve ırak'ta yoktur.
1989 öncesinde türkiye ırak'ta ve suriye'de yoktur.
1991'de saddam'a karşı yürütülen birinci körfez savaşı'yla önce ırak'ta değişim başlamıştır. ırak'ta saddam'ın gçtmesinden öteye ırak'ta öncesinde olmayan kuzey'inde özerklik oluşmuştur. türkiye 1918'den o günlere değin olmadığı biçimde ve etkinlikte ırak içlerine yayılmıştır. birinci körfez savaşı'nın ilk sonuçları açıktır: ırak'ta kuzey'in özerkliği ve türkiye'nin ırak içlerinde olmasıyla rusya'nın ırak'tan arınmasıdır.
2003'te abd'nin ırak'a doğrudan saldırısı ırak'ı daha da köklü değiştirmiştir. abd tarihinde ilk kez ırak'ta yerleşik olmuştur. bunun beklenmeyen sonuçları türkiye'den sonra iran'ın da ırak'ta olmasını getirmiştir. iran tarih, coğrafya olanakları ve siyaset becerisiyle ırak'ta abd'den güçlü yerleşik güç olmuştur.
2011 "arap baharı" esintisiyle suriye'de de abd yerleşmeye yönelmiştir. abd'nin suriye'de olmasına tepki olarak rusya, yeniden ve 1989 öncesinden de etkili ve kalıcı suriye'de güç kazanmıştır. türkiye uzun süre abd ile birlikte görünen ama, özünde türkiye'nin çıkarları gereği olduğu ırak'tan sonra suriye'de de yerleşik olmuştur.
bugün durum şudur: ırak'taki, suriye'deki iran etkinliğine abd dur demek kararlılığını birincilleştirmek istemektedir. bununla eşdeğerli abd ırak'ta şu anda olmayan rusya'nın yayılmasını önlemekten öteye suriye'den de uzaklaşmasını istemektedir.
ırak'ta ve suriye'da abd de, türkiye de istenmeyendir. abd'yi istemeyenler iran, ırak ve suriye'dir. abd ırak ve suriye'den ayrılsa, türkiye suriye ve ırak'ta kalır mı, kalabilir mi? abd ırak ve suriye'den çıksa, rusya suriye'de olabilir mi, ırak'a yayılabilir mi? abd'nin ırak'ta ve suriye'de kalabilmenin gerekçeleri rusya'nın suriye'deki ve iran'ın ırak'taki, suriye'deki varlığına tepkide düğümlenmiştir.
abd ortadoğu'dan tümden çekilir mi? iran yeniden sınırları içine döner mi? rusya suriye'den uzaklaşır mı? türkiye sınırlarına geri döner mi?
ortadoğu'da istenmeyenlerin geriye dönmelerinin sonrasında ortadoğu'da yönetimler nasıl belirlenebilir?
abd'nin olmadığı ortadoğu'da israil nasıl olur? abd'nin olmadığı ortadoğu'da suudiler nasıl yönetebilirler?
ortadoğu'da istenmeyenlerin çekilmeleri istenmeyenlerin ortaklaşa cenevre'de uzlaşımıyla mı olacaktır? yoksa savaş durumuyla ortadoğu'da yıkım ve yokolma sürecek midir?
10 ocak 2020, college station, texas.
