abd temsilciler meclisi'nde trump'ın anayasa suçu işlediğini demokratlar olumlu oylarken cumhuriyetçiler eksiksiz hayır direncini korudular.
abd, kurgu bir ülkedir. abd'nin kuruluşu 1776'da duyurulan "bağımsızlık bildirisi"ne dayanır ama, 1787'de kurucu meclis oylamasıyla varılan anayasa uzlaşımını başlangıç saymak doğrusudur. 1787'de yaz boyu süren kıyasıya denilecek tartışmalarla abd'yi kalıcı kılma uzlaşımı sağlanmıştır. 1787'den bu yana abd tarihi "demokrasi"nin olmazsa olmazı "seçimler" ve "uzlaşım" ile sürdürülmüştür.
abd, tarihi boyunca, dış güçlerden saldırılardan uzak kalmıştır. abd kurgusunun uzun süreli olmasında coğrafyasının yalıtılmışlığa elverişliliği temel nedense; tamamlayıcı nedeni, seçim geleneğini, anayasa'nın bağlayıcılığını koruma kararlılığıdır. abd anayasası, kuruluşundan bu yana "tartışmalıdır" demek yanıltıcı olmaz.
abd'de 1960'larla, anayasa gücünün, anayasallığın kurumsal gücünün tartışılması başlangıçtaki uzlaşımı yoksayacak yönde mi gelişiyor? bu abartılı bir öngörü olur. şunu söylemek daha yerindedir: uzlaşım geleneği her aşamada daha yıpranır olmaktadır; aşınma yaşanan gerçekliktir.
abd anayasallığında temel anlayış açıktır: hiçbir kişi ve örgütlülük yasaların üstünde davranma yetkisinde değildir. abd'de güçlerin ayrılığı geleneğinde seçimle kazanılmış başkanlık gücü de yasalarla kısıtlanmıştır. doğal olarak, bu kısıtlama gereği ve uygulamaları da yasal tanımlamalara ve anayasal dayanağa sahiptir. yasama, yürütme ve yargı diye ayrılan güçlerin birbirinin üstüne geçmesini önleyici tartışmalar ve yasal düzenlemeler anayasallığı koruma ve sürdürülme gücünü oluşturmuştur. abd'de 1787'den bugüne dinmeksizin süren güçlerin ayrımında tartışmalar eksiksiz sürse de, tartışmaların "uzlaşım"la geçici çözüme bağlanması geleneği vardır.
abd'de bugün yaşananlar trump'ın seçilmesinden önceki uzlaşım geleneğindeki ayrımların derinleşmesi ve kopukluğun sonucudur. abd'de, 1989 sonrasının temel gerçekliği demokratlar ile cumhuriyetçiler arasındaki ayrılıkların, karşıtlıkların uzlaşmazlık getirmesidir. abd'nin anayasallığının kesintisiz sürmesinin yaratıcı ve geliştiricisi olan "uzlaşım" geleneği yokolma yönünde ilerlemektedir.
abd'de trump'ın başkan seçilmesine demokratlar ilk günden karşı durdular. ilk tepkiler, toplumsal düzeyde, toplumu trump karşıtlığında uyanık tutmaya yönelikti. abd'de demokratlar trump'ın başkanlık gücünü yeni bir toplumsallık yönlenmesine zorlamasına direnmeyi de eksiksiz sürdürdüler.
2018 ara seçimlerinde temsilciler meclisi'nde çoğunluk gücüne erişen demokratlar, trump'ı, anayasa'da çok açık olmayan "görevden alma" baskısıyla etkilemeyi sözden eyleme dönüştürmekten uzak kalmadılar. abd'de trump'a karşı yapılan "görevden almayı" başlatan oylama uzlaşmazlığın yeni ve güçlü göstergesi olmuştur. demokratlar, temsilciler meclisi'nde beş eksiğin dışında birleşik olarak trump'ın anayasa dışına düştüğünü oyladılar. cumhuriyetçiler ise eksiksiz trump'ın anayasal gücünü kullandığını düşünerek "hayır" oyunda direndiler.
başkan trump'n görevden alınması için senato'da yargılanıp, üçte iki çoğunluk olan altmışyedi oyla temsilciler meclisi kararının senato'da oylanması gerekiyor. abd'deki güncel ve geçerli uzlaşımdan uzaklaşmış siyasal ortamda altmışyedi oygücü yok. cumhuriyetçiler dirençli ve demokratlar ise dayatmacı konumdalar. trump'ın abd senatosu'nda yargılanması da "demokratlar-cumhuriyetçiler" uzlaşımını gerekli kılıyor. senato'da yargılanma uzlaşımı yargılama süreci sonrasında görevden alma gücünü zorlayacak güçten çok uzaktır.
demokratlar, önce temsilciler ve meclisi ve şimdi de senato'da oylamayı zorlamakla, 3 kasım 2020'deki seçimlerde meclislerde çoğunluğu kazanmanın ötesinde başkanlığı da kazanmayı amaçlıyor. cumhuriyetçiler de hayır oylarıyla başkanlığı korumanın ötesinde, senato'daki çoğunluk güçlerinin yanında yeniden temsilciler meclisi'nde de çoğunluğa erişmeyi amaçlıyor.
2020 seçim süreci anayasal tartışmayla ve anayasal uzlaşımdaki ayrılıkların artması yönünde yaşanacaktır. bugünden görünen şudur: abd'de demokratlar, kısa dönemde yitirebilirler; cumhuriyetçiler ise güçlerine güç katsalar da, abd anayasallığı, abd kurgusu ve abd gücü bu tartışmalardan güçsüz kalacaktır.
abd'deki trump tartışmalarının ardında ve ötesinde abd anayasallığının yıpranması, abd'deki uzlaşım geleneğinin azalmasından yokolmaya yönelmiş gelişmektedir.
20 aralık 2019, new york, new york.
