1989 haziran'ında çin'in tiananmen meydanı'ndaki kırımla başlayan süreçte meydanlar, sokaklar iktidarları güçlendirici yaşanıyor.
iran'da 2009 seçimlerindeki yolsuzluklara tepki ile sokaklarda, meydanlarda süren tepkiler de 1989 çin benzeri kanlı bastırıldı.
2011 "arap baharı" diye başlayan özgürlükçü meydanlarda toplanma, tunus'ta, mısır'da iktidar değişimi getirdi. libya'da ise zoryönetim gitti, devletsizlik kargaşası geldi ve bugün de sürüyor. suriye'de yaşanan ise zoryönetimin kendini savunma diye içsavaşa sürükleniş ve dışarıdan güçlerin yığınağına dönüşüm sonlanmadı.
mısır'da 2011 sonrası zoryönetim gitti, seçimlerle gelen yönetim geçmişten arınma saldırısında yenildi ve yeniden zoryönetim oluştu. yakın zamanlarda mısır'da yeniden özgürlük istemleri zoryönetimce yayılmadan zorla bastırıldı.
mısır benzeri, 2009'da bastırılmış iran sokakları yeniden göstericilerin toplaşma ve tepki gösterme alanına dönüştü. mısır benzeri, iran yönetimi anında kanlı kırıma girişti. mısır'da göstericiler sindi; iran'da göstericiler sinmiş görünmüyor ama, iran'da iktidar değişiminin ayak sesleri duyuluyor denemez. iktidar çözülmedikçe meydanlardan, sokaklardan iran'da iktidar değişimi beklemek yanlıştır. meydanlar çoğaldıkça zoryönetimlerin kenetlenmesi ve kırım, kıyım gücü artışı olağanlaşıyor.
filistin'de elli yılı aşkındır dinmeyen, dindirilemeyen sokaklarda israil zoryönetimi tüm şiddetiyle kırımını sürdürüyor. lübnan'da sokaklar çatışma alanına dönüşmüş durumda yeniden. uzun içsavaştan sonra, uzunca süredir dinmiş görünen sokaklar yenden alevlenmiş durumda.
bağdat'ta, neredeyse iki aydır, sokaklarda yüzlerce ölmüş, öldürülmüş insanların sayısı artıyor ve durmak bilmiyor gösteriler. şam'da meydanlarda eylemlilik yok ama, içsavaş sokak sokak, ev ev sürüyor. tahran'daki gösteriler ne zaman durur ya da durdurulur kestirmek zordur.
yakın zamanlarda budapeşte yerelinde macaristan zoryönetimini zorlayan bir seçim sonucu ve sokaklarda gösteriler yaşandı. ukrayna'da meydanlar, sokaklarda eylemlilik yok ama, rusya'ya direniş eksilmiş duraklamış değil.
yemen'de yaşanan dışarıdan saldırı meydan, sokak gösterilerinden ağır, suriye içsavaşından ağır insan kırımına neden oluyor ve durmak, durdurmak eylemi görünürde yok.
güney amerika'da ise brezilya'dan sonra, hemen her latin başkentinde meydanlarda toplanma ve zoryönetimlerin zorla bastırma zorbalıkları yaşanıyor. şili'de, bolivya'da, kolombiya'da patlak veren kırımlar, kıyımlar bir süre daha yatışmayacaktır. venezüela'da zoryönetim dıştan destekli kabarışı şimdilik bastırmış durumdadır; yarın ne oluru iki yan için de kestirmek zordur.
afrika'nın küçüklü büyüklü pekçok köşesi patlamış görüntüsünden yatışmamaktadır.
hong kong'ta yaşananların uzlaşımla sonlanlanması hergün zorlaşmaktadır. çin yönetiminin uygurlara uyguladığı zorbalıkların benzerini hong kong'ta yaşatması eli kulağında görünüyor. hong kong'ta direnenlerin kazanması, sokak çatışmaları uzadıkça güçleşmektedir ve çin'in yüksek ve orantısız güçle 1989 benzeri kanlı değilse de, 1989 benzeri kalıcı şiddeti göstereceği olağan beklentidir.
bir anlamda, küreselin dört bir yanında, sokaklarda iktidarı zorlamaya zoryönetimlerin şiddetle karşılık vermesi sıradanlaşmıştır. olanları abd'nin, rusya'nın, çin'in zorlamaları olarak görmek ve göstermek açıklayıcılığını yitirmektedir. benzerlikleri olmayan toplumsallıkların siyasi arayışlarının dışarıdan destekli çözülmesi zordur. zoryönetimlerin meydanlarında, sokaklarında ölüler artmaktadır.
22 kasım 2019, college station, texas.
