abd'de trump yokyerden çıktı demek yanlış olur. abd'de ve daha nice demokraside kendilerine özgü beklenmedik seçilmişler karşısında söyleyecek sözleri olmayanların tek buldukları şu oldu: "popülizm!"
çok açıktır ki, trump'ı "popülizm" diye nitelemek kolaydır da açıklayıcılığı güçsüzdür.
büyük ülkülerden sonra yıkımlar doğaldır. obama ile bekleneni bulamayan abd kitlelerinin trump'a sarılması 2016 seçim sürecinde anlaşılmadı. trump'ın seçilmesiyle de obama'da aradığını bulanların beklenmedik sonuca tepkileri trump'ı güçsüzleştirmekten uzak kaldı.
3 kasım 2020'de abd'de genel seçimler yaşanacak. geleneksel olarak iki parti adına ortaya çıkacak adaylardan biri uzunca süreli tartışma ve atışma sonunda başkan seçilecek. günümüzün sorusu şudur: trump yeniden cumhuriyetçi başkan adayı olacak mı? tamamlayıcı soru da açıktır: trump'ın başkan adaylığı karşısında demokratik parti'nin başkan adayı kim olur? iki partinin başkan adayları dışında güçlü ve çekici üçüncü aday çıkar mı?
bir yıl öncesinden üç sorunun yanıtı da açık değildir. daha uzun süre vardır yanıltıcı açıklama olur. cumhuriyetçiler de, demokratlar da başkan adayını belirlemede etkin bir demokratik savaşın içindeler.
geleneksel olarak, başkan, birinci dönemi sonunda, partisinin yeniden adayı olur. enson 1968'de, zamanın demokrat başkanı lyndon johnson, kendi isteğiyle aday olmamıştı. doğal ki, demokrat parti içinde johnson'a karşı güçlü bir direniş ve karşıt arayışı vardı. cumhuriyetçiler, 2020 seçimlerinde, başkan trump'ın adaylığını benimserler mi? cumhuriyetçi parti'de başkan trump'a olmazlananların trump'ı zorlayacak bir eylemliliği olur mu? yaşanan gerçekliğe bakarak şunu söyleyebiliriz: cumhuriyetçi parti'nin başkan adayı trump'ın kendi seçmesidir. ancak ve ancak trump kendi istemezse yeniden başkan adayı olmaz. başkan trump, yeniden seçilmek isteğini açıkladığında, cumhuriyetçi başkan adayı trump olur.
2016 kasım'ından bu yana abd'de trump'ın başkanlığını geçersizleştirme çabaları başarıya ulaşır mı?
trump'ın, geleneksel bir siyasi geçmişi ve başarısı olmadan cumhuriyetçi parti'den başkan adayı olması da, seçilmesi de cumhuriyetçi parti'yi değiştirmiştir. cumhuriyetçi parti'den çok, trump'ın partisi nitelemesi ya da tanımı yaygın kullanılandır. cumhuriyetçi parti'de trump'a ve başkanlığına katlanamayanlar çoktur ama, sesli olanlar, trump'ı zorlayacak etkinlikte olanlar azdır.
abd'de başkanın görevden alınması tanımı vardır ama, gerekçesi de, görevden alma işleyişi de yeterince açıklayıcı değildir. ikiyüzelli yılına yaklaşan tarihsellikte de, üç kez yaşanmış bir olgudan sözediyoruz. iki partinin ortaklaşalığı ve "büyük çoğunluğu" gerçeklenmeden trump'ın görevden alınması olanaksızdır. 2016'dan bu yana yaşananları da temel alarak, cumhuriyetçilerden demokratlara katılacak meclis ve senato üyelerinin yeterli çoğunluğa varması zordur.
kısacası, trump, üç nedenle 2020'de başkan adayı olmaz: 1. kendi isteği, 2. cumhuriyetçilerin trump'a yeter demesi ve 3. sağlık nedenlerinden. bu üç olasılık da bugünden güçlü görünmüyor. koşullarda değişme yaşandığında yeniden tartışılabilir.
trump'lı abd ile trump'ın abd'si 2020'de yeniden güç alıp sürer mi?
demokratların başkan adayı seçim süreci ve demokratların seçtikleri aday çeversinde birliktelikleri belirleyici etmendir diye öngörülüyor. bunun dışında, her zaman geçerli olan etmenler de bellidir. abd içinde barışın sürmesiyle, abd'nin dışarıda savaşa dönüşecek yönlenmeleri beklentileri ve öngörüleri değiştirir. görünen odur ki: abd'nin içinde barışın, 3 kasım 2020'ye değin eksi yönde ya da içsavaşı getirecek, adaleti ve gelir bölüşümünü zorlayacak bir değişim geçirmesi zordur. abd'nin, özellikle 2006'dan bu yana yayılmacılıktan içe dönüşü gerçeğinin değişmeyeceğini bugünden söyleyebiliriz.
trump, kalan bir yıllık görev süresinde cumhuriyetçilerden 2016'da aldığı oylarını yitirir mi? görünen odur ki; cumhuriyetçilerden trump seçmesinden aradığını bulamayanların kitleselliğe dönüşmesi zordur. 2020'yle trump'lı abd ve trump'ın abd'si dört yıl daha sürebilir.
8 kasım 2019, college station, texas.
